Otomatik kaynakça oluşturucu: üretilen künyede kontrol edilecek altı şey (2026)

Otomatik kaynakça oluşturucular künyenin iskeletini saniyeler içinde kurar, ama biçim ayrıntılarını sistematik olarak yanlış üretir. Hata rastgele değildir: büyük-küçük harf, yazar adı sırası, kaynak türü, DOI ve Türkçe alfabetik sıralama hep aynı noktalarda bozulur. Bu yazı, üretilen her künyede bakmanız gereken altı yeri veriyor.

Araç kullanmak sorun değildir; denetlemeden kullanmak sorundur. Aşağıdaki altı kontrol, bir künyeyi otuz saniyede güvenli hâle getirir.

“Otomatik kaynakça oluşturucu” aslında üç ayrı şey demek

Aynı ada üç farklı araç tipi giriyor ve hata profilleri birbirinden farklı:

• Web tabanlı künye üreticileri. Bir bağlantı, DOI veya ISBN yapıştırırsınız, künyeyi verir. En hızlısıdır; biçim hatası en çok burada çıkar.
• Kaynak yönetim programları. Kütüphane tutar, Word eklentisiyle metin içi atıf ve kaynakçayı birlikte üretir. Daha tutarlıdır, ama kütüphaneye hatalı girmiş bir kaydı sonuna kadar hatalı taşır.
• Yapay zekâ sohbet araçları. Künyeyi üretmez, tahmin eder. Aşağıda ayrı bir bölüm var; risk profili diğer ikisiyle kıyaslanamaz.

İlk ikisi arasında seçim yapıyorsanız Mendeley ve Zotero karşılaştırmamız karar ölçütlerini veriyor. Bu yazı seçimden sonrasını, yani çıktının denetimini anlatıyor.

Jüriniz hangi aracı kullandığınızı hiç öğrenmeyecek

YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde “Tümü” arama türüyle 18 Ağustos 2026’da yapılan ölçüm:

Kaynak: YÖK Ulusal Tez Merkezi, “Tümü” araması, tarama tarihi 18.08.2026. “RefWorks” için kayıt dönmedi.

Karşılaştırma için: aynı veri tabanında SPSS’in adı on binlerce kayıtta geçiyor. Aradaki uçurum, bu programların kullanılmadığı anlamına gelmez. Anlamı şudur: kaynak yönetim programı bir yöntem değil, bir yazım aracıdır ve yöntem bölümünde bildirilmesi beklenmez, bu yüzden tez metnine adı hiç girmez.

Buradan çıkan sonuç, bu yazının bütün gerekçesidir: değerlendirilen şey araç değil, ürettiğiniz künyedir. “Program öyle üretti” bir savunma değildir; kaynakçadaki her satırın sorumluluğu size aittir. Ölçüm mantığının ve bu tür sayıların sınırlarının ayrıntısı için araştırma yöntemleri sayıları yazımıza bakabilirsiniz.

Kontrol 1: Büyük-küçük harf düzeni

En sık ve en kolay yakalanan hata budur. Üreticiler künyeyi kaynağın web sayfasındaki başlıktan çeker ve sayfadaki büyük harf düzenini olduğu gibi taşır.

APA 7’de makale ve kitap başlıkları cümle düzeninde yazılır: yalnızca ilk kelime ve özel adlar büyük harfle başlar. Dergi adı ise başlık düzeninde kalır. Sayfadan gelen “Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi” biçimi, künyeye girdiğinde düzeltilmelidir.

Aynı şey yazar adlarında da olur: bazı sayfalar yazar adlarını TAMAMI BÜYÜK HARFLE yayımlar ve üretici bunu aynen alır. Doğru biçim için APA 7 kaynakça rehberimize bakın; burada anlatılan, o kuralları makinenin çıktısında denetlemektir.

Kontrol 2: Yazar adı ve sıralaması

Üretici, kaynağın sayfasında yazar adının hangi düzende yazıldığına bağımlıdır. Türkçe sayfalarda ad genellikle “Ayşe Yılmaz” biçiminde geçer; künyede ise “Yılmaz, A.” olması gerekir. Üretici bu çevrimi bazen yapar, bazen yapmaz, bazen ters yapar ve “Ayşe, Y.” üretir.

Bakılacak üç şey:

1. Soyadı önde mi? Her yazar için ayrı ayrı kontrol edin; üretici çoğu zaman yalnızca ilk yazarı doğru çevirir.
2. Yazar sayısı eksiksiz mi? Çok yazarlı makalelerde üreticiler listeyi erken keser. APA 7 yirmi yazara kadar hepsinin yazılmasını ister; daha fazlasında ilk on dokuz yazılır, üç nokta konur ve son yazar eklenir.
3. Kurum yazar mı? Bir rapor veya mevzuat metninde yazar bir kurumdur. Üretici burada sık sık web sitesinin adını ya da boş bir alan bırakır.

Kontrol 3: Kaynak türü doğru tanınmış mı?

Bu, en sessiz ve en pahalı hatadır: künye kusursuz görünür, ama yanlış türde üretilmiştir.

En yaygın üç karışıklık: bir tez, dergi makalesi gibi künyelenir (tez türü ve üniversite bilgisi düşer); bir kitap bölümü, kitap gibi künyelenir (editör ve sayfa aralığı düşer); bir kurum raporu, web sayfası gibi künyelenir (rapor numarası düşer).

Tez künyelerinde ayrıca tezin türü (yüksek lisans / doktora), veren üniversite ve enstitü bilgisi bulunmalıdır. Bu bilgileri kaynağın kendisinden almanın yolu için Ulusal Tez Merkezi arama rehberimize bakabilirsiniz.

Bir tez künyesinde bulunması gereken parçalar şunlardır: yazarın soyadı ve adının baş harfi, yıl, tezin başlığı, köşeli parantez içinde tez türü ve veren kurum, ardından erişilen veri tabanı ya da arşiv. Üretici bunlardan köşeli parantezli bölümü neredeyse her zaman atlar; elle eklemeniz gerekir.

Pratik kural: künyeyi okuyup kaynağın ne olduğunu anlayamıyorsanız tür yanlıştır. Bir künyeye bakan okuyucu, o kaynağı kütüphanede ya da veri tabanında bulabilmelidir; bulamıyorsa eksik bir alan vardır.

Kontrol 4: DOI ve bağlantı

Üç ayrı hata bu satırda toplanır.

Birincisi, eksik DOI: kaynağın DOI’si vardır ama üretici bulamamıştır ve yerine dergi ana sayfasının bağlantısını koymuştur. DOI varsa bağlantı değil DOI verilir.

İkincisi, eski biçim: APA 7’de DOI tam bağlantı olarak yazılır (https://doi.org/…). Üreticilerin bir kısmı hâlâ eski “doi:” önekini üretir.

Üçüncüsü, çalışmayan bağlantı. Bunu denetlemenin tek yolu tıklamaktır — ve her künye için bunu bir kez yapmanız gerekir. Bir kaynağı teze koymadan önce kaynağından doğrulama alışkanlığı için kaynak ve mevzuat doğrulama rehberimiz yol gösteriyor.

Kontrol 5: Türkçe karakterler ve alfabetik sıra

Kaynakça, yazar soyadına göre alfabetik sıralanır — ve Türkçe alfabeye göre. Türkçe alfabede ç harfi c’den, ğ g’den, ı i’den, ö o’dan, ş s’den, ü u’dan sonra (ı ise i’den önce) gelir.

Otomatik araçların çoğu İngilizce sıralama kullanır ve Türkçeye özgü harfleri ya İngilizce karşılıklarıyla aynı yere koyar ya da listenin sonuna atar. “Şahin” soyadının “Sarı” ile “Sevim” arasına düşmesi tipik bir belirtidir.

İkinci bir sorun kodlamadır: bazı üreticiler ğ, ı, ş harflerini bozuk karakterlere çevirir. Kaynakçayı Word’e yapıştırdıktan sonra listeyi baştan sona bir kez gözle tarayın; bozuk karakter tek bakışta görünür, sıralama hatası görünmez ve ayrıca kontrol edilmelidir.

Sıralamayı düzeltirken dikkat edilecek bir ayrıntı var: Word’ün kendi sıralama komutu da metnin diline bağlıdır. Kaynakça bloğunu seçip metin dilini Türkçe olarak işaretlemeden sıralarsanız, program yine İngilizce sırayı uygular. Diğer bir deyişle yanlış sırayı düzeltmek için kullandığınız araç, düzeltmeyi yapmadan aynı hatayı tekrarlayabilir.

En güvenli yol, listeyi son hâline getirdikten sonra Türkçeye özgü harflerle başlayan soyadlarını tek tek gözden geçirmektir. Bunlar genellikle bir avuç satırdır ve elle yerleştirmek birkaç dakika sürer.

Kontrol 6: Metin içi atıf ile kaynakça birbirini tutuyor mu?

Son kontrol, tek tek künyelere değil listenin bütününe bakar. İki yönlü eşleşme gerekir: metinde geçen her kaynak listede olmalı, listedeki her kaynak metinde geçmelidir.

Kaynak yönetim programı kullanıyorsanız bu eşleşme kendiliğinden kurulur — ta ki bir atıfı elle silene kadar. Elle silinen bir atıf, kaynağı listede bırakır. Ters yönde ise, kütüphaneden çıkardığınız bir kayıt metindeki atıfı kırık bir alana dönüştürür.

Teslimden önceki son işlem şu olmalıdır: kaynakçadaki satır sayısını sayın, metindeki farklı atıf sayısını sayın ve ikisini karşılaştırın. Sayılar tutmuyorsa fark nerede olursa olsun bulunur. Benzerlik raporu alacaksanız bu adımı ondan önce yapın; kaynakça sorunları rapora da yansır ve intihal kontrol programı yazımızda anlattığımız yorumlama işini gereksiz yere zorlaştırır.

Yapay zekâdan gelen künyeler: ayrı ve daha ciddi bir risk

Bir sohbet aracına “bu konuda beş kaynak ver” dediğinizde aldığınız liste, bir veri tabanından çekilmiş değildir. Araç, gerçek künyelerin biçimini öğrenmiştir ve o biçime uyan yeni bir metin üretir. Sonuç, gerçek bir yazarın adını gerçek bir derginin adıyla birleştiren ama arkasında hiçbir belge bulunmayan bir künye olabilir.

Bu künyeler biçim denetiminden geçer, çünkü biçimleri kusursuzdur. Yakalanmalarının tek yolu varlık denetimidir: DOI’yi açın, başlığı veri tabanında aratın, yazarın yayın listesine bakın. Açılmayan bir DOI ya da bulunamayan bir başlık, o kaynağın var olmadığı anlamına gelir.

Kesin kural: okumadığınız hiçbir kaynağı kaynakçaya koymayın. Bu kural yapay zekâdan önce de geçerliydi; yapay zekâ onu yalnızca daha gerekli hâle getirdi. Tezde yapay zekâ kullanımının kapsamı ve beyan yükümlülüğü için YÖK etik rehberi yazımıza bakın.

Altı maddelik hızlı kontrol listesi

Bu altı maddeyi kaynak toplama aşamasında uygularsanız maliyeti kaynak başına yarım dakikadır; teslimden bir gece önce uygularsanız maliyeti bir gecedir. Kaynakları toplarken künyeyi de birlikte denetlemenin yerini literatür taraması rehberimiz anlatıyor.

Künyeler hazır, metin yazılmıyorsa

Kaynakça mekanik bir iştir ve denetim listesiyle biter. Asıl zorlanılan yer, topladığınız kaynakları kendi cümlelerinize dönüştürmek ve bunu tez boyunca tutarlı bir dille sürdürmektir. Orada tıkandıysanız Tesify ile tezinizi yazmaya başlayabilir, elinizdeki kaynaklardan bir taslak üretip üzerinde kendiniz çalışabilirsiniz. Kaynakları siz seçer, okur ve doğrularsınız; metnin sorumluluğu size aittir.

Sık sorulan sorular

Otomatik kaynakça oluşturucu kullanmak serbest mi?

Evet. Kaynakça üretmek bir yazım işidir, intihalle ilgisi yoktur. Sorumluluk, ürettiği künyenin doğruluğunu denetlemenizdedir.

Ürettiği künyeyi tezimde olduğu gibi kullanabilir miyim?

Denetlemeden kullanmayın. Yukarıdaki altı kontrol, künye başına yarım dakikadan az sürer ve hataların büyük çoğunluğunu yakalar.

Hangi otomatik kaynakça oluşturucu en doğru sonucu veriyor?

Doğruluk araçtan çok kaynağın üstverisine bağlıdır: DOI’si düzgün kayıtlı bir makalede çoğu araç doğru üretir, üstverisi eksik bir sayfada hiçbiri üretemez. Bu yüzden araç seçmek yerine denetim alışkanlığı kurmak daha işe yarar.

Kaynak yönetim programı kullanırsam denetime gerek kalır mı?

Kalır, ama yeri değişir: künyeyi kütüphaneye eklerken denetlersiniz. Kütüphaneye hatalı girmiş bir kayıt, tez boyunca her atıfta aynı hatayı tekrarlar.

Yapay zekânın verdiği kaynakları kullanabilir miyim?

Yalnızca varlığını doğruladıktan ve kendiniz okuduktan sonra. Sohbet araçları gerçek görünen ama var olmayan künyeler üretebilir; DOI’yi açarak ve başlığı veri tabanında aratarak doğrulayın.

Word’ün kendi kaynakça özelliği yeterli mi?

Küçük kaynakçalar için kullanılabilir, ama APA 7 biçimini her ayrıntısıyla üretmeyebilir ve Türkçe sıralamada aynı sorunları yaşar. Çıktıyı yine denetlemeniz gerekir.

Kaynakçayı ne zaman oluşturmalıyım?

Kaynak toplarken, sonda değil. Sonda toplu üretilen bir kaynakçada hataları yakalamak kat kat uzun sürer.

Türkçe kaynaklarda sıralama neden bozuluyor?

Araçların çoğu İngilizce alfabeye göre sıralar. Türkçe alfabede ç, ğ, ı, ö, ş, ü harflerinin yeri farklıdır; listeyi teslimden önce elle gözden geçirin.

Enstitüm APA 7 dışında bir biçim istiyorsa ne olur?

Araçların çoğu birden çok biçim destekler, ama çıktı yine denetlenmelidir. Enstitünüzün kılavuzu her zaman aracın varsayılan ayarının önünde gelir.

Kaynakçada kaç kaynak olmalı?

Sayı kuralı yoktur; kaynakça, metinde gerçekten kullandığınız kaynaklardan oluşur. Metinde geçmeyen bir kaynağı listeye eklemek sayıyı büyütmez, tutarsızlık yaratır.

Aynı yazarın aynı yıla ait iki çalışması varsa ne yapılır?

Yıla harf eklenir (2025a, 2025b) ve aynı harfler metin içi atıflarda da kullanılır. Otomatik araçlar bu harflendirmeyi çoğu zaman yapmaz; elle eklemeniz gerekir.

Künyeyi kaynağın kendi “atıf yap” düğmesinden alsam olur mu?

Bu genellikle en güvenilir yoldur, çünkü künye sayfanın metninden tahmin edilmez, veri tabanının kendi üstverisinden üretilir. Yine de büyük-küçük harf düzenini ve Türkçe karakterleri kontrol edin.

Kaynakçayı en son bir kez daha kontrol etmenin hızlı bir yolu var mı?

Listeyi yüksek sesle değil, sütun sütun okuyun: önce bütün soyadlarını, sonra bütün yılları, sonra bütün dergi adlarını. Aynı türden alanları arka arkaya görmek, tek tek künye okumaya göre tutarsızlığı çok daha hızlı ortaya çıkarır.

Erişim tarihi yazmalı mıyım?

APA 7’de erişim tarihi yalnızca içeriği zaman içinde değişebilen kaynaklar için verilir. Sabit bir makale ya da DOI’li bir yayın için gerekmez; araçların bir kısmı yine de ekler ve bunu silmeniz gerekir.