Mendeley mi Zotero mu? Türkiye’de tez yazanlar için karşılaştırma (2026)

Kısa cevap: tezini tek başına yazan ve masaüstünde çalışan bir öğrenci için Zotero, bulut senkronizasyonu ve ekip paylaşımı önceliği olan bir öğrenci için Mendeley daha rahat bir seçimdir. İkisi de ücretsiz kullanılabilir, ikisi de Word ile çalışır ve ikisi de Türkçe kaynaklarda aynı türden denetim ister.

Bu karşılaştırma, iki programı özellik listesi olarak değil, tez sürecinde karşınıza çıkacak beş somut karar üzerinden ele alıyor: lisans ve erişim modeli, depolama, Türkiye’ye özgü kurumsal durum, Türkçe kaynaklarda davranış ve ekip çalışması.

Karşılaştırma özeti

Birinci karar: depolama gerçekten sorun mu?

İki programı karşılaştıran metinlerin çoğu buradan başlar ve çoğu da yanlış sonuca varır. Rakamlar şöyledir: Zotero ücretsiz hesapta 300 MB bulut alanı verir; ücretli seçenekler 2 GB için yılda 20 dolar, 6 GB için 60 dolar ve sınırsız alan için 120 dolardır. Mendeley ise ücretsiz sürümde 2 GB alan sunar.

Bu tabloya bakıp “Mendeley yedi kat fazla alan veriyor” demek kolaydır. Ancak Zotero’nun kendi belgelerinde şu ifade yer alır: yerel Zotero kütüphanenize her zaman sınırsız sayıda dosya kaydedebilirsiniz, Zotero Storage aboneliğiniz olsun ya da olmasın.

Yani 300 MB sınırı bulut senkronizasyonuna aittir, kütüphanenizin kendisine değil. Tek bilgisayarda çalışan ve PDF’lerini kendi diskinde tutan bir tez yazarı için bu sınır pratikte hiç devreye girmez. Sınır, kütüphanenizi üç cihaz arasında senkronlamak istediğiniz anda anlam kazanır.

Doğru soru şudur: kaç cihazda çalışıyorsunuz? Tek cihazda çalışıyorsanız depolama karşılaştırması kararınızı belirlememelidir.

İkinci karar: Türkiye’ye özgü kurumsal durum

Türkiye’deki öğrenciler için diğer ülkelerdeki karşılaştırmalarda geçmeyen bir ölçüt vardır: Mendeley, TÜBİTAK ULAKBİM’in EKUAL programı kapsamında ulusal lisansla sunulan kaynaklar arasında yer alır ve yayımlanan lisans dönemi 1 Ocak 2025 – 31 Aralık 2027 olarak görünür.

Bunun pratik anlamı şudur: kurumunuz EKUAL üyesiyse Mendeley’in kurumsal sürümüne erişiminiz olabilir ve bu erişim ücretsiz sürümden farklı özellikler içerebilir. Bunu öğrenmenin yolu kütüphanenizin veri tabanı sayfasına bakmak veya kütüphaneye sormaktır.

Zotero için böyle bir ulusal lisansa gerek yoktur, çünkü program zaten ücretsiz ve açık kaynaktır. Kurumların ayrıca satın alabileceği kurumsal depolama paketleri vardır ama programın kendisini kullanmak için hiçbir lisans gerekmez.

Karar açısından sonucu şudur: kurumunuzda Mendeley kurumsal erişimi varsa denge Mendeley’e kayar; yoksa iki program da ücretsiz kullanılabilir durumdadır ve karar başka ölçütlere geçer.

Üçüncü karar: Türkçe kaynaklarda davranış

Bu, Türkiye’de yazılan tezlerde en çok zaman kaybettiren ölçüttür ve hiçbir program bu konuda size garanti veremez. Her iki programın da Türkçe kaynaklarda ürettiği künyeyi denetlemeniz gerekir.

Denetimi beş dakikada yapabileceğiniz bir test vardır. Kütüphanenize beş Türkçe kaynak ekleyin ve şu beş noktaya bakın:

1. Yazar ayrıştırma. Üç parçalı adlarda soyadı doğru yere yerleşmiş mi?
2. Türkçe karakterler. ş, ğ, ı, İ, ö, ü harfleri künyede bozulmuş mu?
3. Başlık büyük harfleri. Veri tabanından tümü büyük harf gelen başlıklar düzeltilmiş mi?
4. Alfabetik sıralama. Ç, Ğ, İ, Ö, Ş, Ü ile başlayan soyadları Türk alfabesi sırasına göre mi dizilmiş?
5. Tez künyesi. Bir YÖK Ulusal Tez Merkezi kaydını eklediğinizde tez türü, üniversite ve enstitü alanları geliyor mu?

Bu beş maddenin hepsi APA 7 kaynakça rehberimizde ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Testi hangi programda daha az düzeltme yaparak geçtiyseniz, sizin kaynak profiliniz için doğru olan odur. Bu, herhangi bir karşılaştırma yazısından daha güvenilir bir karar yöntemidir, çünkü kendi kaynaklarınızla yapılır.

Dördüncü karar: yalnız mı çalışıyorsunuz?

Tez çoğunlukla tek kişilik bir iştir ama istisnalar vardır: ortak projeler, laboratuvar grupları, danışmanın kaynak paylaştığı çalışma grupları.

Paylaşım ihtiyacı varsa iki soruya cevap verin. Birincisi: kaynakları kimlerle paylaşacaksınız ve onlar hangi programı kullanıyor? İkincisi: paylaşım kalıcı mı, yoksa tek seferlik bir aktarım mı yeterli?

Tek seferlik aktarım gerekiyorsa program seçimi önemsizdir; her iki program da standart biçimlerde dışa aktarım yapar. Sürekli ortak bir kütüphane gerekiyorsa, grubun çoğunluğunun kullandığı programı seçmek en az sürtünme üreten karardır.

Beşinci karar: yazma ortamınız hangisi?

Kaynak yöneticisi tek başına çalışmaz; metin yazdığınız ortamla birlikte çalışır. Word kullanıyorsanız her iki programın da eklentisi vardır ve alışması birkaç saat sürer.

LaTeX kullanıyorsanız karar biraz farklıdır: LaTeX iş akışında kaynakça bir BibTeX dosyasından üretilir ve asıl ihtiyacınız düzgün bir dışa aktarımdır. Bu durumda “hangi program daha iyi” sorusu yerini “hangi program benim BibTeX dosyamı daha temiz üretiyor” sorusuna bırakır.

Hangi ortamda yazacağınıza henüz karar vermediyseniz, bu kararı kaynak yöneticisi seçiminden önce vermek daha mantıklıdır; çünkü yazma ortamı, kaynak yöneticisinden daha zor değiştirilir.

Kaynakları kütüphaneye eklemenin dört yolu ve güvenilirlik sırası

Hangi programı seçerseniz seçin, künyenin kalitesini belirleyen asıl şey kaydı nasıl eklediğinizdir. Dört yol vardır ve güvenilirlikleri eşit değildir.

En güvenilir: DOI ile ekleme. Çalışmanın DOI numarasını girerek kaydı çekmek, künyeyi yayıncının kendi kaydından alır. Yanlış kayıt gelme ihtimali en düşük yoldur ve doğruluğu kendi kendini denetler: gelen başlık elinizdeki makaleyle aynı değilse yanlış numarayı girmişsinizdir.

İkinci: veri tabanından dışa aktarma. Kurumunuzun abone olduğu veri tabanları kayıtları standart biçimlerde dışa aktarır. Bu yol toplu çalışmaya uygundur ama başlıklardaki büyük harf kullanımı gibi biçim sorunlarını beraberinde getirebilir.

Üçüncü: tarayıcı eklentisiyle yakalama. Hızlıdır ve çoğu zaman doğru çalışır; ancak sayfanın yapısına bağımlıdır. Kurumsal arşivlerde ve tez veri tabanlarında eksik alanlarla gelmesi olağandır.

En zayıf: PDF sürükleyip bırakma. Program, PDF’in içinden künye çıkarmaya çalışır. Taranmış eski belgelerde ve Türkçe karakter içeren dosyalarda hata oranı yükselir.

Pratik kural: mümkün olduğunda DOI ile ekleyin, sonra kaydı bir kez açıp kontrol edin. Eklerken harcadığınız otuz saniye, teslimden bir hafta önce yapılacak toplu düzeltmeden ucuzdur.

Kütüphaneyi tezin bölümlerine göre düzenlemek

Kaynak yöneticisini yalnızca bir depo olarak kullanmak, en sık yapılan israftır. Kütüphaneyi tezin yapısına göre düzenlediğinizde araç, yazma sürecinde de işe yaramaya başlar.

İki basit düzen yeterlidir. Birincisi, koleksiyonları tez bölümlerine göre kurmaktır: giriş, literatür alt başlıkları, yöntem, tartışma. Bir kaynağı okurken hangi bölüme ait olduğuna karar vermek, sonradan aynı kararı otuz kaynak için birden vermekten çok daha kolaydır.

İkincisi, etiketleri işleve göre kullanmaktır: “yöntem örneği”, “ölçek kaynağı”, “karşıt bulgu”, “okunacak”. Özellikle “karşıt bulgu” etiketi değerlidir, çünkü tartışma bölümünde en çok ihtiyaç duyacağınız kaynaklar bunlardır ve aramakla bulunmaları en zor olanlar da yine bunlardır.

Bu düzen, program seçiminden bağımsız çalışır; her iki programda da koleksiyon ve etiket mantığı vardır.

Yedekleme: kütüphane kaybı geri alınamaz

Kaynak kütüphanesi, tez sürecinde biriktirdiğiniz en değerli ikinci dosyadır; birincisi metnin kendisidir. Yine de yedeklenmesi en çok unutulan dosya odur.

Bulut senkronizasyonu kullanıyorsanız kütüphaneniz zaten bir kopya hâlinde durur, ancak senkronizasyon bir yedek değildir: yanlışlıkla sildiğiniz bir koleksiyon, senkronizasyon sayesinde bütün cihazlarınızdan silinir. Bu yüzden dönemde bir kez kütüphaneyi dışa aktarıp ayrı bir dosyada saklamak yerinde olur.

Dışa aktarım aynı zamanda program bağımsızlığınızı da korur: elinizde standart biçimde bir dosya varsa, ileride program değiştirmek bir karar meselesi olur, bir kurtarma operasyonu değil.

İki programın da yapmadığı şey

Her iki program da künye üretir; hiçbiri künyenin doğru olduğunu garanti etmez. Program, veri tabanından gelen kaydı biçimlendirir; kaydın kendisi eksik veya hatalıysa çıktı da hatalı olur.

Bu yüzden iki program arasındaki fark ne olursa olsun, teslim öncesi denetim adımı ortadan kalkmaz. Kaynakçadaki her künyeyi açıp yazar, yıl, başlık ve yayın yeri bilgilerini kendi gözünüzle doğrulamanız gerekir. Doğrulama yöntemini kaynak ve mevzuat doğrulama rehberimizde anlattık.

Bir de şu vardır: hiçbir kaynak yöneticisi sizin yerinize okumaz. Kütüphanenizde 400 kayıt bulunması, literatür bölümünüzün yazıldığı anlamına gelmez. Tarama düzenini literatür taraması rehberimizde bulabilirsiniz.

Program değiştirmek mümkün mü?

Mümkündür ve göründüğü kadar zahmetli değildir; ancak zamanlaması önemlidir. Her iki program da standart dışa aktarım biçimlerini destekler, dolayısıyla kütüphaneniz taşınabilir.

Taşınmayan şey, metninizin içindeki atıf alanlarıdır. Word belgenizde bir programın eklentisiyle eklenmiş atıflar varsa, program değiştirdiğinizde bu alanların yeniden kurulması gerekir. Bu yüzden pratik kural şudur: program değiştirecekseniz metin yazmaya başlamadan önce değiştirin.

Tez metninin ortasında yapılan geçişler, kazanılan zamandan fazlasını geri alır.

Karar tablosu: hangi durumda hangisi?

Tek bilgisayarda çalışıyorsanız ve PDF arşiviniz büyükse: Zotero, çünkü yerel kütüphane sınırsızdır ve bulut kotası sizi ilgilendirmez.

Üç cihaz arasında geçiş yapıyorsanız: Mendeley’in 2 GB ücretsiz alanı daha rahat bir başlangıç sunar; Zotero’da aynı rahatlık ücretli bir plan gerektirir.

Kurumunuzda EKUAL üzerinden Mendeley erişimi varsa: önce onu deneyin; kurumsal erişim, ücretsiz sürümden farklı olabilir.

Ortak bir kütüphaneye ihtiyacınız varsa: grubun çoğunluğunun kullandığı programı seçin.

LaTeX ile yazacaksanız: BibTeX çıktısını iki programda da test edin ve daha az elle düzeltme isteyeni seçin.

Kararsızsanız: beş Türkçe kaynakla yukarıdaki testi yapın. Beş dakikalık bu test, on sayfalık karşılaştırmadan daha isabetli bir sonuç verir.

Aracı seçtiniz, peki metin?

Kaynak yöneticisi kaynakları düzenler; bölümleri yazmaz. Kütüphaneniz hazırsa sıradaki iş, topladığınız kaynakları bir metnin içine yerleştirmektir.

Tesify ile tezinizin bölümlerini oluşturmaya başlayabilirsiniz ve okuduğunuz kaynakları ilk taslağın uygun bölümlerine dağıtabilirsiniz. Hangi kaynağın nereye gireceğine siz karar verirsiniz.

Hangi işte hangi tür aracın işe yaradığını akademik araçlar rehberimizde kategori kategori ele aldık.

Sık sorulan sorular

Zotero ücretsiz mi?

Evet. Zotero ücretsiz ve açık kaynaklıdır; kâr amacı gütmeyen Corporation for Digital Scholarship tarafından yürütülür. Ücretli olan yalnızca ek bulut depolama alanıdır.

Zotero’nun 300 MB sınırı tezimi etkiler mi?

Yalnızca bulut senkronizasyonunu etkiler. Zotero’nun kendi belgelerine göre yerel kütüphanenize sınırsız sayıda dosya kaydedebilirsiniz.

Mendeley ücretsiz sürümde ne kadar alan veriyor?

Mendeley kendi sayfasında ücretsiz sürüm için 2 GB alan belirtmektedir.

Türkiye’de Mendeley’e kurumsal erişim var mı?

Mendeley, TÜBİTAK ULAKBİM EKUAL kapsamında ulusal lisansla sunulan kaynaklar arasında yer alır; yayımlanan lisans dönemi 1 Ocak 2025 – 31 Aralık 2027’dir. Kendi kurumunuzun kapsamda olup olmadığını kütüphanenizden doğrulayın.

Hangisi Türkçe kaynaklarda daha iyi?

Bu, kaynaklarınızın nereden geldiğine bağlıdır. Beş Türkçe kaynakla test yapın ve daha az düzeltme isteyeni seçin.

İkisini aynı anda kullanabilir miyim?

Teknik olarak mümkündür ama önerilmez. İki kütüphane arasında bölünmüş kayıtlar, kaynakça denetimini zorlaştırır.

Tez ortasında program değiştirebilir miyim?

Kütüphane taşınabilir ama metin içindeki atıf alanları yeniden kurulmalıdır. Değişikliği yazmaya başlamadan önce yapın.

Word eklentisi ikisinde de var mı?

Evet, her iki programın da kelime işlemci eklentisi bulunur.

Program kaynakçamı APA 7’ye uygun üretir mi?

Biçimi üretir, doğruluğu garanti etmez. Teslimden önce listeyi gözle denetlemeniz gerekir.

Enstitüm belirli bir program şart koşabilir mi?

Şart koşması olağan değildir ama biçim kuralları koyar. Programın çıktısını enstitü kılavuzuna göre ayarlamanız gerekir.