APA 7’ye göre bir kaynakça girdisi dört bilgiden oluşur: kim, ne zaman, ne ve nerede. Yani yazar, yıl, çalışmanın başlığı ve çalışmanın bulunduğu yer. Bu dört bilgiyi doğru sırayla ve doğru noktalama ile yazdığınızda kaynakçanın büyük kısmı biter. Türkçe kaynaklarda işi zorlaştıran şey kuralın kendisi değil, Türkçeye özgü üç ayrıntıdır: alfabetik sıralama, bağlaç tercihi ve tez künyeleri.
Bu rehber, kaynakçanızı sıfırdan kurarken izleyeceğiniz sırayı ve Türkçe kaynaklarda en sık hata yapılan noktaları adım adım anlatır. Her adımda kendi listenize doğrudan uyarlayabileceğiniz bir örnek satır bulacaksınız.
Önce şunu ayırın: metin içi atıf mı, kaynakça mı?
İki farklı iş vardır ve karıştırıldıklarında düzeltmesi en pahalı hata ortaya çıkar.
Metin içi atıf, cümlenin içinde parantezle verilen kısa göstergedir: (Yıldırım, 2021) veya (Yıldırım ve Şimşek, 2021, s. 145). Amacı, okuru kaynakçadaki tam künyeye yönlendirmektir.
Kaynakça, tezin sonunda yer alan ve her atfın tam künyesini içeren listedir. Kural basittir ve jüri bunu ilk kontrol eder: metinde geçen her atıf kaynakçada bulunmalı, kaynakçadaki her künye de metinde en az bir kez geçmelidir. Fazladan bırakılmış bir künye, okumadığınız bir kaynağı listelemiş olmanız anlamına gelir.
APA 7 künyesinin dört parçası
Bir dergi makalesinin künyesinde parçalar şu sırayla dizilir:
Soyadı, A. A. (Yıl). Makalenin başlığı. Derginin Adı, Cilt(Sayı), sayfa aralığı. https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx
Somut bir örnekle:
Demirtaş, K. ve Aydın, S. (2024). Üniversite öğrencilerinde akademik erteleme davranışı. Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(3), 45-67.
Bir kitapta yer ve yayınevi bilgisi devreye girer:
Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi (35. baskı). Nobel Yayıncılık.
APA 7 ile birlikte gelen iki pratik kolaylık şudur: kitaplarda artık yayın yerinin (şehrin) yazılması gerekmez ve çevrimiçi kaynaklarda “Erişim adresi:” gibi bir ön ek kullanılmaz; bağlantı doğrudan yazılır.
Türkçe kaynaklarda birinci zorluk: alfabetik sıralama
Kaynakça, yazar soyadına göre alfabetik sıralanır. Sorun şurada başlar: Türk alfabesinin sıralaması İngiliz alfabesinden farklıdır. Türkçede sıra a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z biçimindedir.
Bunun kaynakçaya iki pratik sonucu vardır. Birincisi, Çelik soyadı C ile başlayan bütün soyadlardan sonra gelir; İngilizce sıralamada ise “Celik” gibi işlenip araya karışır. İkincisi, noktasız ı ile noktalı i ayrı harflerdir; Işık ile İnce arasındaki sıra Türkçede nettir, İngilizce sıralamada değildir.
Kaynak yönetim programları listenizi çoğunlukla varsayılan dil ayarına göre sıralar. Bu yüzden programın ürettiği listeyi olduğu gibi kabul etmeyin: Ç, Ğ, İ, Ö, Ş ve Ü ile başlayan soyadlarını gözle kontrol edin. Bu, kaynakçada beş dakikada yapılan ve jürinin ilk fark ettiği türden bir düzeltmedir.
İkinci zorluk: “ve” mi, “&” mi?
Türkçe yazılmış bir tezde iki yazarlı bir kaynağı metin içinde verirken “Demirtaş ve Aydın (2024)” yazmak yerleşik kullanımdır. Kaynakçada ise bazı enstitüler “ve” ister, bazıları “&” işaretini korur.
Burada doğru cevap tek bir evrensel kural değildir: kendi enstitünüzün tez yazım kılavuzunda hangisi yazıyorsa odur. Kılavuz bu konuda sessizse bir tercih yapın ve tez boyunca değiştirmeyin. Denetlenen şey tercihin kendisi değil, tutarlılıktır. Aynı kaynakçada üç künyede “ve”, ikisinde “&” görmek, dikkatli okunmamış bir metin izlenimi bırakır.
Aynı mantık kısaltmalar için de geçerlidir: “s.” mi “ss.” mi, “Ed.” mi “Editör” mü, “çev.” mi “Çeviren” mi. Kılavuz varsa kılavuz, yoksa tutarlılık.
Üçüncü zorluk: bir teze nasıl atıf yapılır?
Türkiye’de lisansüstü tezler çoğunlukla YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden bulunur ve tez künyesi, makale künyesinden farklı alanlar içerir. Bir tez künyesinde bulunması gereken bilgiler şunlardır: yazarın adı, yıl, tezin adı, tez türü (yüksek lisans tezi, doktora tezi), tezin yapıldığı üniversite ve enstitü, gerekiyorsa tez numarası ve erişim bağlantısı.
Ulusal Tez Merkezi’nin işleyişi bu alanları zaten zorunlu kılar: enstitüler merkeze gönderdikleri formlarda tez adı, yazar adı, yılı ve tez türü (yüksek lisans, doktora vb.) bilgilerini bildirir. Yani bu dört bilgi her kayıtta bulunur ve künyenizde de bulunmalıdır.
Örnek bir satır şöyle görünür:
Aydın, S. (2023). Sınıf öğretmenlerinin ölçme araçlarını kullanma yeterlikleri [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Tezin kendisini nasıl bulacağınızı ve tam metne nasıl erişeceğinizi Ulusal Tez Merkezi arama rehberimizde adım adım anlattık. Erişime kapalı bir tezden alıntı yapıyorsanız künyeye erişim durumunu da not düşün; jüri kaynağı açmak istediğinde bu not zaman kazandırır.
Bağlantılar, DOI ve erişim tarihi
DOI numarası olan her kaynakta DOI’yi yazın; DOI, bağlantı adresi değiştiğinde bile çalışmayı bulmanızı sağlayan kalıcı adrestir. Yazım biçimi https://doi.org/ ile başlayan tam bağlantı olmalıdır.
DOI yoksa doğrudan bağlantıyı yazın. Erişim tarihi ise her kaynakta gerekmez: yalnızca içeriği zamanla değişebilecek sayfalarda anlamlıdır. Bir kurumun istatistik sayfası, bir sözlük girdisi veya güncellenen bir kılavuz bu gruba girer. Yayımlanmış bir makale veya PDF olarak indirilen bir rapor için erişim tarihi yazmak gereksizdir.
Mevzuat künyeleri ayrı bir dikkat ister, çünkü bir kanunun hangi tarihli hâlini kullandığınız künyeden anlaşılmalıdır. Bunun yöntemini kaynak ve mevzuat doğrulama rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Kaynakçayı ne zaman yazmaya başlamalısınız?
Cevap: ilk kaynağı okuduğunuz gün. Kaynakçayı en sona bırakmak, tez sürecinde en pahalıya mal olan alışkanlıklardan biridir, çünkü sonda yapılan iş üç kat sürer.
Sebebi şudur: bir yazıyı okurken künye bilgileri elinizin altındadır. Aynı yazıyı üç ay sonra kaynakçaya eklemek için yeniden bulmanız, hangi baskısını okuduğunuzu hatırlamanız ve sayfa numaralarını yeniden çıkarmanız gerekir. Otuz kaynak için bu birkaç gün demektir.
Pratik kural: her okuma seansının sonunda okuduğunuz kaynağın künyesini listeye ekleyin. Literatür taraması rehberimizdeki tarama düzeni bu alışkanlıkla birlikte çalışacak biçimde kurulmuştur.
Kaynak yönetim programı kullanıyorsanız
Program kullanmak künye üretimini hızlandırır ama denetimi ortadan kaldırmaz. Programların Türkçe kaynaklarda ürettiği çıktıda en sık görülen dört sorun şudur.
Yazar adı yanlış ayrışır. Özellikle üç parçalı adlarda program soyadını yanlış seçebilir. Künyede soyadının doğru yerde olduğunu kontrol edin.
Türkçe karakterler bozulur. Bazı kayıtlar dış kaynaklardan aktarılırken ş, ğ, ı ve İ harfleri kaybolur. Bozuk bir künye, doğru bilgiyi taşısa bile özensiz görünür.
Büyük harf kullanımı taşınır. Veri tabanından gelen kayıtlarda başlık tümüyle büyük harfle yazılmış olabilir. APA 7’de makale başlığında yalnızca ilk harf ve özel adlar büyük yazılır.
Sıralama dil ayarına takılır. Yukarıda anlatılan alfabetik sıralama sorunu çoğunlukla burada ortaya çıkar.
Hangi programın hangi işte işe yaradığını akademik araçlar rehberimizde karşılaştırdık. Hangi programı seçerseniz seçin, teslimden önce listeyi bir kez gözle okumak zorunludur.
Sık karşılaşılan diğer kaynak türleri
Makale ve kitap dışında kalan kaynaklar, kaynakçada en çok tereddüt yaratan gruptur. Üç tür, tezlerin neredeyse tamamında karşınıza çıkar.
Kurum raporu. Yazar yerine kurumun adı yazılır ve kurum aynı zamanda yayıncıysa yayıncı bilgisi tekrarlanmaz. Örnek: Yükseköğretim Kurulu. (2024). Rapor başlığı. https://ornek-baglanti
Bildiri. Sunulduğu toplantının adı, tarihi ve yeri künyeye girer; yayımlanmış bir bildiri kitabında yer alıyorsa kitap künyesi gibi işlenir. Sunum yapılmış ama yayımlanmamış bir bildiriye atıf yapıyorsanız bunu künyede belirtin.
Web sayfası. Yazar, tarih, sayfa başlığı, siteyi işleten kurum ve bağlantı sırasıyla yazılır. Tarih bulunamıyorsa (t.y.) kısaltması kullanılır. Kurumsal bir sayfada yazar bulunamıyorsa kurum yazar sayılır.
Bu üç türde ortak hata, kaynağın türünü belirtmeyi unutmaktır. Okur künyeye baktığında elindeki şeyin makale mi rapor mu bildiri mi olduğunu anlayabilmelidir; künyenin işlevi zaten budur.
Kaynakçada en sık yapılan beş hata
Birinci hata: yalnızca ilk yazarı yazmak. İki yazarlı bir çalışmada ikinci yazarı düşürmek, atfı yanlış kişiye vermek anlamına gelir. Metin içinde kısaltma yapılabilir, kaynakçada yapılamaz.
İkinci hata: dergi adını kısaltmak. APA 7’de dergi adı tam yazılır. Kısaltma alışkanlığı çoğunlukla başka bir biçim kılavuzundan taşınır.
Üçüncü hata: aynı çalışmanın iki farklı künyesini listeye koymak. Bir kaynağa hem basılı hem çevrimiçi hâliyle atıf yaptığınızda liste ikiye katlanır. Hangi hâlini okuduysanız onu yazın.
Dördüncü hata: asılı girintiyi elle yapmak. Boşluk tuşuyla oluşturulan girinti, sayfa düzeni değiştiğinde bozulur. Kelime işlemcinin paragraf ayarını kullanın.
Beşinci hata: kılavuzu tezin sonunda okumak. Enstitü kılavuzunda kaynakçaya ilişkin bir ayrıntı varsa, onu son hafta öğrenmek bütün listeyi yeniden düzenlemek demektir.
Teslimden önce on maddelik kontrol listesi
- Metindeki her atıf kaynakçada var mı?
- Kaynakçadaki her künye metinde geçiyor mu?
- Liste yazar soyadına göre ve Türk alfabesi sırasına göre mi dizilmiş?
- “ve” ile “&” kullanımı tez boyunca aynı mı?
- Tez künyelerinde tez türü, üniversite ve enstitü yazılmış mı?
- DOI’si olan kaynaklarda DOI yazılmış mı?
- Erişim tarihi yalnızca gerçekten değişebilir sayfalarda mı var?
- Türkçe karakterler bozulmamış mı?
- Başlıklardaki büyük harf kullanımı APA 7’ye uygun mu?
- Enstitünüzün kılavuzunda kaynakçaya özel bir kural var mı ve uygulanmış mı?
Bu on maddenin dokuzu biçimseldir ve otuz dakikada bitirilir. Biri, yani birinci madde, içeriğe dair tek maddedir ve en çok puan kaybettiren maddedir.
Enstitü kılavuzu her zaman APA 7’nin önünde gelir
Türkiye’de tez yazım kuralları enstitü düzeyinde belirlenir. İstanbul Üniversitesi, ODTÜ, Boğaziçi ve İTÜ dâhil olmak üzere her kurumun kendi tez yazım kılavuzu vardır ve bu kılavuzlar APA 7’yi esas alsalar bile kendi ek kurallarını koyar: kaynakça satır aralığı, asılı girinti ölçüsü, tezin sonunda ek listesinin nasıl yer alacağı gibi.
Bu yüzden sıralama şudur: önce enstitü kılavuzu, sonra APA 7, en sonda genel alışkanlık. Kılavuzunuzu tezin başında bir kez okumak, sonda haftalarca sürecek biçim düzeltmesini önler.
Kaynakçanız hazır ama metin yoksa
Kaynakları toplamış, okumuş ve künyeleri düzenlemiş olabilirsiniz; buna rağmen bölümler bir türlü yazılmıyor olabilir. Bu noktada eksik olan şey daha fazla kaynak değil, metnin iskeletidir.
Tesify ile tezinizin bölümlerini oluşturmaya başlayabilirsiniz ve topladığınız kaynakları ilk taslağın içine yerleştirebilirsiniz. Kaynak seçimi, iddialar ve son metin size aittir; araç yalnızca yazma ritmini korumanıza yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
APA 7’de kaynakça alfabetik mi sıralanır?
Evet, yazar soyadına göre alfabetik sıralanır. Türkçe kaynaklarda Türk alfabesinin sırasını gözden geçirin; programların varsayılan sıralaması farklı olabilir.
Aynı yazarın aynı yıla ait iki çalışması varsa ne yapılır?
Yıla harf eklenir: (2024a), (2024b). Harfler, kaynakçadaki başlıkların alfabetik sırasına göre verilir ve metin içi atıflarda da aynı harf kullanılır.
İnternet kaynağında erişim tarihi yazmak zorunlu mu?
Hayır. Erişim tarihi yalnızca içeriği zamanla değişebilecek sayfalarda gereklidir. Yayımlanmış bir makale veya sabit bir PDF için yazılmaz.
Kaynakçada kaç kaynak olmalı?
Sayı hedefi yoktur. Ölçüt, tezin iddialarını destekleyen her kaynağın listede olması ve listede okunmamış kaynak bulunmamasıdır.
Tez künyesinde tez numarası yazılmalı mı?
Enstitünüz istiyorsa yazın. İstemiyorsa da yazmak zarar vermez, çünkü kaynağı bulmayı kolaylaştırır.
İkincil kaynak nasıl gösterilir?
Okuduğunuz kaynağı esas alarak “aktaran” biçiminde gösterilir. En doğru çözüm asıl kaynağı bulup okumaktır; ikincil aktarım savunmada en çok soru alan biçimlerden biridir.
Program kullanırsam kaynakçayı kontrol etmem gerekir mi?
Evet. Programlar Türkçe kaynaklarda yazar ayrıştırma, karakter bozulması ve büyük harf hataları üretebilir. Teslimden önce listeyi gözle okuyun.
Enstitü kılavuzum APA 7’den farklı bir kural koyuyorsa hangisi geçerli?
Enstitü kılavuzu geçerlidir. Kılavuz sessiz kaldığı noktalarda APA 7’yi uygulayın.
Kaynakçayı ne zaman yazmaya başlamalıyım?
İlk kaynağı okuduğunuz gün. Her okuma seansının sonunda künyeyi listeye eklemek, sonda günler kazandırır.
Metinde geçmeyen bir kaynağı kaynakçada bırakabilir miyim?
Hayır. Kaynakça bir okuma listesi değil, atıf listesidir; metinde karşılığı olmayan künyeler çıkarılmalıdır.