Giriş bölümü, jürinin okuduğu ilk metindir ve çoğu tezde en son yazılan bölümdür. İşi tek cümleyle özetlenebilir: okuyucuyu, alanın genel manzarasından sizin araştırma sorunuza kadar itiraz edemeyeceği bir dizi adımla götürmek. Bu yazı girişin alt başlıklarını, açılışın dört katmanlı yapısını ve altı ayrı alandan tam yazılmış örnek paragrafları veriyor. Problem durumu, amaç ve önem üçlüsünün alan alan örnek bankası ayrı bir yazının konusu; burada bölümün iskeleti ve açılış metni ele alınıyor.
Giriş bölümü hangi alt başlıklardan oluşur?
Türkiye’de enstitü yönergeleri girişin iç düzenini genelde serbest bırakır, ama sosyal bilimler ve eğitim bilimleri tezlerinde yerleşik bir sıra vardır:
| Alt başlık | Ne yapar | Tipik uzunluk |
|---|---|---|
| Açılış (başlıksız) | Konuyu genelden özele daraltır ve boşluğa varır | 3–6 paragraf |
| Problem durumu | Boşluğu çözülmesi gereken bir sorun olarak kurar | 2–4 paragraf |
| Araştırmanın amacı | Genel amaç + alt amaçlar ya da araştırma soruları | 1 paragraf + liste |
| Araştırmanın önemi | Kime, neden yarar sağlar | 2–3 paragraf |
| Varsayımlar | Test edilmeden doğru kabul edilenler | madde listesi |
| Sınırlılıklar | Çalışmanın kapsam kararları | madde listesi |
| Tanımlar | Teknik terimlerin bu tezdeki karşılığı | madde listesi |
Fen ve mühendislik tezlerinde bu liste kısalır: açılış, problemin tanımı, çalışmanın amacı ve tezin organizasyonu çoğu zaman yeterlidir. Hukuk tezlerinde ise yöntem bölümü hiç bulunmadığı için giriş daha ağır çalışır; hukuk tezinde bölümlerin nasıl kurulduğunu anlatan yazımız bu farkı ayrıca ele alıyor.
Kendi enstitünüzün yönergesinde bu başlıklar sayılıyorsa, sırayı ve adlandırmayı birebir izleyin. Sayılmıyorsa yukarıdaki sıra güvenli bir varsayılandır.
Açılışın dört katmanı: huni
Girişin ilk sayfası bir huni gibi çalışır. Dört katman vardır ve her katman bir öncekini daraltır:
- Genel bağlam. Alanın kabul görmüş, tartışmasız bir gerçeği. Burada kaynak vermek zorunda değilsiniz ama vermek zarar vermez.
- Ulusal/yerel bağlam. Aynı olgunun Türkiye’deki görünümü. Buraya bir rakam koyacaksanız kurumunu ve yılını yazın.
- Alanyazının söylediği. Bu konuda ne çalışılmış, hangi bulgular yerleşmiş.
- Boşluk. Ne çalışılmamış ya da çelişkili kalmış — ve bu boşluk neden önemli.
Dördüncü katmanın son cümlesi problem durumunun ilk cümlesine bağlanır. Girişin işe yarayıp yaramadığını anlamanın en hızlı yolu budur: dördüncü katmanın sonunu okuyan biri, bir sonraki cümlenin ne olacağını tahmin edebiliyor olmalı.
Altı alandan tam yazılmış açılış metinleri
Aşağıdaki paragraflar dört katmanı sırasıyla uyguluyor. Köşeli parantez içindeki her yer, kendi kaynağınızdan alacağınız bilgiyi gösteriyor — oraya kaynağını açıp okuduğunuz bir veriyi yazın, tahmin ettiğiniz bir rakamı değil. Kaynağı olmayan bir sayı, hiç sayı olmamasından daha kötüdür.
Eğitim bilimleri
“Öğrencilerin akademik başarısını yordayan değişkenler arasında öğretmen geri bildiriminin niteliği, öğretim yöntemlerinden bağımsız biçimde belirleyici bir rol oynamaktadır. Türkiye’de [ilgili kurumun adı ve yıl] verilerine göre [ilgili gösterge] ortaöğretim düzeyinde [değer] düzeyindedir. Alanyazında biçimlendirici değerlendirmenin başarıyı artırdığı farklı örneklemlerde gösterilmiştir; ancak bu çalışmaların büyük bölümü matematik ve fen derslerinde yürütülmüştür. Sosyal bilgiler derslerinde biçimlendirici geri bildirimin öğrenci başarısına etkisini Türk örnekleminde inceleyen çalışma sayısı sınırlıdır ve mevcut bulgular tutarsızdır.”
Hemşirelik
“Kronik hastalıklarla yaşayan bireylerde tedaviye uyum, klinik sonuçları doğrudan etkileyen bir davranış örüntüsüdür. Türkiye’de [ilgili kurum, yıl] verilerine göre [hastalık grubu] tanısıyla izlenen birey sayısı [değer] olarak bildirilmiştir. Hemşirelik alanyazınında hasta eğitiminin uyumu artırdığı gösterilmiş, ancak eğitim içeriğinin nasıl yapılandırıldığı çalışmalar arasında büyük farklılık göstermiştir. Yapılandırılmış izlem görüşmelerinin uyuma katkısını Türkiye’de hastane temelli bir örneklemde inceleyen çalışmaya rastlanmamıştır.”
İşletme
“Çalışan devir oranı, işe alım ve eğitim maliyetleri üzerinden işletmelerin doğrudan finansal yükü hâline gelmektedir. Türkiye’de [sektör] sektöründe faaliyet gösteren işletme sayısı [ilgili kurum, yıl] verilerine göre [değer]’dir. Örgütsel bağlılık ile işten ayrılma niyeti arasındaki negatif ilişki çok sayıda çalışmada doğrulanmıştır. Buna karşın bu ilişkinin uzaktan çalışma düzenine geçmiş beyaz yakalı çalışanlarda nasıl değiştiği, Türkiye örnekleminde yeterince incelenmemiştir.”
İnşaat mühendisliği
“Betonarme yapıların deprem performansı, malzeme dayanımı kadar taşıyıcı sistem düzensizliklerine de bağlıdır. Türkiye’nin [ilgili kurumun yayımladığı harita ve yılı] kapsamında tanımlanan deprem tehlike bölgelerinde yer alan yapı stokunun önemli bölümü, güncel yönetmelik yürürlüğe girmeden önce inşa edilmiştir. Güçlendirme yöntemlerinin performansa katkısı deneysel çalışmalarda gösterilmiştir; ancak karşılaştırmalı maliyet-performans analizleri çoğunlukla tek bir güçlendirme tekniği üzerinden yürütülmüştür. Farklı tekniklerin aynı yapı tipolojisi üzerinde karşılaştırıldığı çalışma sayısı sınırlıdır.”
Psikoloji
“Duygu düzenleme stratejileri, bireyin stres verici olaylar karşısındaki uyumunu belirleyen temel süreçlerden biridir. Üniversite öğrencilerinin akademik dönem içinde yaşadığı stres düzeyi, yaşam döngüsünün diğer dönemlerinden farklı bir örüntü izlemektedir. Bilişsel yeniden değerlendirme ile psikolojik iyi oluş arasındaki pozitif ilişki farklı kültürel bağlamlarda gösterilmiştir. Bununla birlikte bu ilişkinin algılanan sosyal destek düzeyine göre değişip değişmediği, Türk üniversite öğrencileri örnekleminde yeterince araştırılmamıştır.”
İletişim
“Haber tüketiminin dijital platformlara kayması, haberin doğrulanma süreçlerini de dönüştürmüştür. Türkiye’de [ilgili kurum, yıl] verilerine göre internet kullanım oranı [değer] düzeyindedir. Alanyazında kullanıcıların doğrulama davranışını inceleyen çalışmalar, çoğunlukla sosyal medya platformlarına odaklanmıştır. Haber doğrulama davranışının mesajlaşma uygulamaları üzerinden yayılan içerikte nasıl işlediği ise Türkiye bağlamında büyük ölçüde incelenmemiştir.”
Alan alan yazılmış örnekleri daha yakından görmek isterseniz, sitemizde bölüme özgü açılış örnekleri de var: sosyoloji tezinde özet, anahtar kelimeler ve girişin ilk sayfasını ele alan yazı tek bir alanda aynı yapıyı baştan sona uyguluyor.
Doldurulacak şablon
Kendi girişinizi kurarken şu altı cümleyi sırayla tamamlayın. Tamamlandığında elinizde bir açılış taslağı olur:
- “[Alanın genel olgusu], [neden önemli olduğu] bakımından belirleyicidir.”
- “Türkiye’de [ilgili kurum, yıl] verilerine göre [gösterge] [değer] düzeyindedir.”
- “Alanyazında [yerleşmiş bulgu] gösterilmiştir.”
- “Ancak bu çalışmalar çoğunlukla [kapsam sınırı: hangi örneklem, hangi bağlam, hangi yöntem] üzerinden yürütülmüştür.”
- “[Sizin daraltmanız] koşulunda [olgunun] nasıl işlediği ise [Türkiye örnekleminde / bu bağlamda] yeterince incelenmemiştir.”
- “Bu çalışma, bu boşluğu [ne yaparak] doldurmayı amaçlamaktadır.”
Dördüncü ve beşinci maddeler aynı boyutta olmak zorundadır. Alanyazının sınırı “sadece lisans öğrencileriyle çalışılmış” ise, sizin katkınız da örneklem boyutunda olmalıdır — yöntem boyutunda bir katkı ilan ederseniz gerekçe boşa düşer.
Giriş, özet ve literatür taraması arasındaki sınır
Üçü de “konuyu tanıtıyor” gibi görünür, ama işleri farklıdır:
- Özet tezin tamamını sıkıştırır: amaç, yöntem, bulgu ve sonuç bir arada bulunur. Bulgu içerir. Tez özetinin kelime sınırları ve taranabilir alan kuralları ayrı bir yazıda.
- Giriş yalnızca gerekçeyi kurar. Bulgu içermez, yöntem anlatmaz.
- Literatür taraması çalışmaları tek tek değerlendirir ve sentezler. Girişteki alanyazın katmanı bunun özetidir, kendisi değildir. Literatür taramasının nasıl yapılacağını anlatan adım adım rehberimiz o bölümü kuruyor.
Pratik kural: girişte adı geçen bir çalışma, literatür taramasında yeniden ve daha ayrıntılı ele alınmalıdır. Girişte anlattığınız bir çalışmayı taramada hiç görmemek, jürinin ilk sorduğu şeydir.
Giriş kaç sayfa olmalı?
Ulusal bir kural yok. Ölçü, tezin toplam hacmine göre orantılıdır: yüksek lisans tezlerinde giriş çoğu zaman 5–10 sayfa, doktora tezlerinde 10–20 sayfa aralığında kalır. Alt başlıkların sayısı bu aralığı belirler; varsayımlar, sınırlılıklar ve tanımlar listeler hâlinde yazıldığında yer tutmaz. Tezin genel hacmiyle ilgili beklentiler için tezin kaç sayfa olması gerektiğini ölçülerle ele alan yazımıza bakabilirsiniz.
Daha güvenilir bir ölçüt sayfa değil, oran: girişte alanyazına ayırdığınız yer, literatür taraması bölümünüzün dörtte birini geçiyorsa iki bölüm çakışmaya başlamıştır.
Girişi ne zaman yazmalısınız?
Taslağını en başta, son hâlini en sonda. Tez önerisi aşamasında yazdığınız giriş, bulgularınızı görmeden kurulmuş bir gerekçedir; tez önerisinin nasıl hazırlandığını anlatan yazımız o aşamayı ele alıyor. Bulgular çıktıktan sonra girişe dönüp boşluk tanımını bulgunun gerçekten doldurduğu boşlukla eşleştirmek gerekir. Bu eşleştirme yapılmadığında tartışma bölümü girişle konuşamaz ve jüri bunu hemen fark eder.
Jürinin girişte yakaladığı beş hata
- Kaynaksız rakam. “Türkiye’de milyonlarca öğrenci” gibi ifadeler gerekçe taşımaz. Kurum ve yıl olmadan rakam yazmayın.
- Boşluğun ilan edilmesi, gösterilmemesi. “Bu konuda çalışma yoktur” bir iddiadır; hangi taramayı nerede yaptığınızı söylemeden iddia edilemez.
- Katkı ile boşluğun boyutunun uyuşmaması. Örneklem boşluğuna yöntem katkısıyla cevap vermek.
- Girişte bulgu anlatmak. “Çalışmamız X ile Y arasında anlamlı ilişki bulmuştur” cümlesi girişe girmez.
- Amaç cümlesinin araştırma sorularıyla örtüşmemesi. Amaçta üç şey vaat edip iki soru sormak, tüm bölümü tutarsız gösterir.
Teslimden önce yedi maddelik kontrol
- Açılışın dört katmanı sırayla var mı?
- Her rakamın yanında kurum adı ve yıl var mı?
- Boşluk tanımı ile katkı iddiası aynı boyutta mı?
- Girişte adı geçen her çalışma literatür taramasında yeniden ele alınıyor mu?
- Amaç cümlesi ile araştırma soruları birebir örtüşüyor mu?
- Bölüm bulgu ya da yöntem ayrıntısı içermiyor, değil mi?
- Enstitü yönergenizdeki alt başlık adları ve sıraları kullanılmış mı?
Yapı belli, cümleler kurulmuyorsa
Girişin iskeleti çoğu öğrenci için açıktır; tıkanma cümle düzeyinde olur. Tesify ile giriş bölümünüzü katman katman yapılandırarak yazmaya başlayabilirsiniz — bölüm iskeleti ve akış hazır gelir, iddia ve kaynaklar baştan sona sizin kalır. Bölümler arasındaki bağlantıyı kurarken bölüm geçiş cümlelerini ele alan yazımız da işinize yarar.
Sık sorulan sorular
Giriş bölümüne başlık koyulur mu?
Bölümün kendisi “GİRİŞ” başlığını taşır; açılış paragraflarının ayrıca bir alt başlığı olmaz. Problem durumundan itibaren alt başlıklar kullanılır.
Girişte kaç kaynak kullanmalıyım?
Sabit bir sayı yok. Ölçü, alanyazın katmanındaki her genellemenin bir kaynağa dayanmasıdır. Kaynaksız kalan bir genelleme, sayıca kalabalık bir kaynakçadan daha çok zarar verir.
Girişi İngilizce mi Türkçe mi yazacağım?
Tezin dili neyse. Öğretim dili Türkçe olan programlarda İngilizce yazılan tezlere geniş Türkçe özet eklenmesi gibi ek yükümlülükler bulunabilir; enstitü yönergenizi kontrol edin.
Problem durumu ile açılış aynı şey mi?
Hayır. Açılış boşluğu gösterir; problem durumu o boşluğu çözülmesi gereken bir sorun olarak kurar ve neden şimdi çözülmesi gerektiğini söyler.
Varsayımlar bölümüne ne yazılır?
Test etmediğiniz ama doğru kabul ettiğiniz önermeler: katılımcıların ölçeklere içten yanıt verdiği, kullandığınız ikincil verinin doğru derlendiği gibi. Test ettiğiniz her şey hipotezdir, varsayım değil.
Sınırlılıkları girişe mi sonuca mı yazmalıyım?
Enstitü yönergenize göre değişir. Sosyal bilimlerde giriş içinde bir alt başlık olarak yer alması yaygındır; bazı tezlerde tartışma bölümünün sonunda ele alınır. İkisini birden yapmayın.
Giriş bölümünü danışmanım baştan yazdırıyor, normal mi?
Yaygın. Giriş, tezin gerekçesini taşıdığı için bulgular değiştikçe değişir. Erken taslak yazmanın amacı metni bitirmek değil, araştırma sorusunu netleştirmektir.
Tanımlar bölümünde sözlük tanımı verebilir miyim?
Verebilirsiniz ama yeterli değildir. Tanımlar bölümü terimin bu tezdeki karşılığını sabitler; ölçülebilir bir karşılık gerektiğinde tanım işevuruk hâle getirilmelidir.
Girişte hipotez yazılır mı?
Nicel tezlerde çoğu zaman amaç alt başlığının içinde ya da hemen ardından yer alır. Hipotezin biçimi konusunda sitemizde ayrı bir rehber var.
Kaç paragraflık bir açılış yeterli?
Dört katmanın her biri en az bir paragraf alırsa üç ila altı paragraf tipiktir. Katman atlamamak, paragraf sayısını tutturmaktan önemlidir.