Tez için hangi akademik veri tabanlarına erişebilirsiniz? TÜBİTAK ULAKBİM EKUAL (2026)

Türkiye’de bir üniversite öğrencisinin makalelere erişimi büyük ölçüde tek bir programdan gelir: TÜBİTAK ULAKBİM EKUAL. EKUAL, ülkedeki araştırma kurumlarının elektronik bilgi kaynaklarına erişimi için yayınevleri ve veri tabanı üreticileriyle yapılan ulusal lisans anlaşmalarının adıdır. Kurumunuz EKUAL üyesiyse, ScienceDirect’ten Scopus’a, JSTOR’dan iThenticate’e kadar bir dizi kaynağa kurum ağı üzerinden erişebilirsiniz.

Bu yazı iki soruya cevap verir: hangi kaynaklara erişiminiz olabilir ve hangi kaynaklarda artık yalnızca eski yıllara erişebilirsiniz. İkinci soru, literatür taraması planlayan bir tez yazarı için birincisinden daha önemlidir ve neredeyse hiç konuşulmaz.

EKUAL nedir ve kimler yararlanır?

EKUAL, TÜBİTAK Bilim Kurulu’nun 19 Kasım 2005 tarih ve 136 sayılı kararı doğrultusunda ULAKBİM’in yetkilendirilmesiyle 2006 yılından itibaren yürütülen bir programdır. Amacı, araştırma kurumlarının akademik içerikli elektronik bilgi kaynaklarına etkin ve yaygın erişimini sağlamaktır.

Programdan yararlanan kurumlar ULAKBİM tarafından şu şekilde sayılır:

• TÜBİTAK merkez ve enstitüleri
• Devlet ve vakıf üniversiteleri
• Polis Akademisi
• KKTC üniversiteleri
• Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri

Yani lisansüstü öğrencisiyseniz ve kurumunuz bu listedeyse, erişim hakkınız kurumunuz üzerinden gelir. Erişimin fiilen açık olup olmadığı ve hangi veri tabanlarını kapsadığı ise kurumdan kuruma değişir; her kurum her anlaşmaya taraf olmayabilir.

Lisanslı veri tabanları ve kapsamları

Aşağıdaki tablo, EKUAL kapsamında yayımlanan lisans dönemleri ve içerik büyüklükleriyle birlikte, tez yazarını en çok ilgilendiren kaynakları göstermektedir. Bilgiler 14 Ağustos 2026 tarihinde ULAKBİM’in yayımladığı veri tabanı listesinden alınmıştır.

Listede ayrıca CAB Abstracts (1.100 dergi), Annual Reviews (52), Institute of Physics (130), Royal Society of Chemistry, Ovid Total Access Collection (466), EBSCOHost MEDLINE Complete (2.302), ClinicalKey (971 dergi ve 1.069 kitap), UpToDate Advanced, New England Journal of Medicine gibi kaynaklarla; Türkçe içerik tarafında Turcademy, Muteferriqa ve Lexiqamus yer alır.

Asıl bilgi burada: aboneliği sona ermiş veri tabanları

ULAKBİM, lisansı biten veri tabanlarını listeden silmez; ayrı bir başlık altında tutar ve hangi yıllara erişimin sürdüğünü açıkça yazar. Bu, literatür planı yapan bir öğrenci için kritik bir bilgidir.

Cochrane Library ise farklı bir durumdadır: listede ücretsiz erişim olarak görünür ve 378 dergilik bir içerik taşır.

Bu tablonun tez tasarımına etkisi doğrudandır. Sağlık alanında sistematik derleme planlayan bir öğrenci, BMJ dergilerinin tam metnine kurum ağından ulaşabileceğini varsayarsa, taramanın ortasında yalnızca 2012 sayılarına erişebildiğini fark eder. Bu, tarama protokolünüzü yeniden yazmanız anlamına gelir.

Bir veri tabanının “listede olması” ne anlama gelir, ne anlama gelmez

Üç ayrım yapmak gerekir.

Listede olması, kurumunuzun erişimi olduğu anlamına gelmez. EKUAL bir çerçeve programdır; her kurum her anlaşmaya taraf olmaz. Kesin bilgi kurumunuzun kütüphane sayfasındadır.

Erişim olması, tam metin olduğu anlamına gelmez. Web of Science ve Scopus bibliyografik ve atıf veri tabanlarıdır; makaleyi bulmanızı sağlar, metnini vermez. Tam metin için ilgili yayıncı anlaşmasına ihtiyaç vardır.

Tam metin olması, tüm yılların açık olduğu anlamına gelmez. Yukarıdaki arşiv tablosu bunun kanıtıdır. Bir derginin kapsamı yıl aralığıyla sınırlı olabilir.

Bu üç ayrım, “kütüphanede var” cümlesinin neden yetersiz olduğunu açıklar. Tarama protokolünüzde her veri tabanının yanına kapsam ve yıl aralığı yazın.

Erişim nasıl sağlanır?

Erişim kural olarak kurumun IP adresi üzerinden tanınır. Kampüs içindeyken bağlantı otomatik açılır; kampüs dışındayken kurumunuzun uzaktan erişim yöntemini kullanmanız gerekir. Bu yöntem kurumdan kuruma değişir ve kütüphane sayfasında tanımlanmıştır.

Pratik bir öneri: tezin başında bir öğleden sonrayı, erişmeniz gereken beş veri tabanına kampüs dışından girmeyi denemeye ayırın. Bu deneme, tarama sırasında karşılaşacağınız bütün erişim sürprizlerini önceden ortaya çıkarır. Kampüs içinde çalışan bir bağlantı, evde çalışmayabilir.

Benzerlik programlarının EKUAL’deki yeri neden önemli?

Listede üç benzerlik denetimi hizmeti bulunur: iThenticate, Turnitin ve İntihal.net. Bu, Türkiye’de tez benzerlik raporlarının neden kurumlar tarafından alındığını açıklar: hizmet kurumsal lisansla sunulur, bireysel abonelikle değil.

Bunun öğrenci açısından iki sonucu vardır. Birincisi, raporu genellikle enstitü veya danışman alır; ikincisi, kurumsal sürümün eriştiği kaynak havuzu, bireysel bir araçtan farklıdır. Benzerlik oranının nasıl okunacağını benzerlik oranı yazımızda, iki kurumsal aracın farkını ise Turnitin ile iThenticate karşılaştırmamızda anlattık.

Erişemediğiniz bir makale için dört yol

Tarama sırasında er ya da geç erişemediğiniz bir çalışmayla karşılaşırsınız. Panik yapmadan önce dört yolu sırayla deneyin; ilk üçü genellikle sonuç verir.

Birinci yol: açık erişim sürümünü aramak. Aynı çalışmanın yazar tarafından bir kurumsal arşive konmuş sürümü bulunabilir. Bu sürüm son basılı hâlden biçim olarak farklı olabilir; hangi sürümü okuduğunuzu künyenizde belirtin.

İkinci yol: kurumunuzun belge sağlama hizmeti. ULAKBİM’in belge sağlama hizmeti, kurumun sahip olmadığı yayınlara ulaşmak için kurulmuş bir mekanizmadır. Kütüphaneniz üzerinden talep açılır; süreç birkaç gün sürebilir, dolayısıyla teslim haftasına bırakılmamalıdır.

Üçüncü yol: TÜBESS. Türkiye Belge Sağlama ve Ödünç Verme Sistemi, kurumlar arasında belge paylaşımını sağlayan ulusal sistemdir ve özellikle erişime kapalı tezlerde tek yoldur.

Dördüncü yol: yazara yazmak. Yazarların büyük kısmı kendi çalışmalarının bir kopyasını paylaşır. Kısa, açık ve hangi tez için istediğinizi belirten bir e-posta çoğunlukla cevaplanır.

Dördü de başarısız olursa, o çalışmayı taramanızın dışında bırakın ve bunu sınırlılıklar bölümünde yazın. Erişemediğiniz bir kaynağı özetinden yola çıkarak alıntılamak, savunmada en riskli tercihlerden biridir.

Alanınıza göre hangi veri tabanından başlamalısınız?

Bütün veri tabanlarını taramak ne gerekli ne de mümkündür. Tarama, alanınızın yayın kültürüne göre kurulur.

Sağlık bilimlerinde tarama genellikle bir indeksten başlar ve tam metne yayıncı anlaşmaları üzerinden geçilir; kanıta dayalı kaynaklar ayrı bir katman oluşturur. Sistematik derleme planlıyorsanız hangi veri tabanlarını hangi tarihte taradığınızı kaydetmeniz zaten protokolün parçasıdır.

Mühendislikte konferans bildirileri dergi makaleleri kadar önemlidir; bu yüzden bildiri içeriği taşıyan kaynakları taramanıza dâhil edin.

Sosyal bilimlerde ve beşerî bilimlerde arşiv koleksiyonları ve kitap bölümleri ağırlık kazanır; yalnızca dergi taramak literatürün yarısını gözden kaçırmak demektir. Türkçe kitap içeriği taşıyan kaynaklar bu alanda ayrıca değerlidir.

Her alanda atıf veri tabanları ikinci bir işlev görür: bir çalışmanın kimler tarafından atıf aldığını görmek, literatürün sizden sonraki katmanını bulmanın en hızlı yoludur.

Mezun olduktan sonra erişim ne oluyor?

Erişim kuruma bağlıdır, kişiye değil. Mezuniyetle birlikte kurum hesabınız kapandığında EKUAL üzerinden gelen erişim de sona erer. Bu, tezini bitirmek üzere olan bir öğrenci için pratik bir uyarıdır.

Pratik sonuç: tez sürecinde eriştiğiniz tam metinleri indirin ve kendi arşivinizde saklayın. Tezinizi savunduktan sonra bir düzeltme istenirse, kaynaklara yeniden erişemiyor olmanız düzeltme süresini uzatır.

Aynı gerekçe, kaynak yöneticinizde dosya eklerini tutmanın da nedenidir: künye kaydı kaynağın kendisi değildir, yalnızca adresidir.

Lisans dönemleri neden yazılmalı?

Tablodaki lisans dönemleri sabit değildir; anlaşmalar yenilenir veya sona erer. Yukarıdaki arşiv listesi, sona ermenin gerçekten olduğunu gösteren somut kanıttır.

Bunun tez yazımına iki yansıması vardır. Birincisi, tarama tarihinizi yöntem bölümünüze yazın: “tarama 14 Ağustos 2026 tarihinde yapılmıştır” cümlesi, erişim koşulları değiştiğinde çalışmanızı savunulabilir kılar. İkincisi, eriştiğiniz kaynakların tam metinlerini indirin ve saklayın; erişim bugün açıksa yarın açık kalacağının garantisi yoktur.

Bu, kaynak yönetiminin en somut gerekçesidir. Kütüphanenizi nasıl kuracağınızı Mendeley ve Zotero karşılaştırmamızda ele aldık.

EKUAL dışında kalan Türkçe kaynaklar

EKUAL, ULAKBİM’in yürüttüğü tek hizmet değildir. Aynı merkez, tez yazarının doğrudan kullandığı başka hizmetleri de yürütür: TR Dizin, DergiPark, TÜBESS, TO-KAT Ulusal Toplu Katalog, UBYT ve belge sağlama.

Bu hizmetlerin ortak özelliği, Türkçe akademik içeriğe erişimi kapsamalarıdır ve çoğu için kurumsal lisans gerekmez. Türkçe literatür taramasının nasıl kurulacağını literatür taraması rehberimizde anlattık; ulusal tez arşivine erişimi ise Ulusal Tez Merkezi rehberimizde bulabilirsiniz.

Tarama protokolünüze eklemeniz gereken üç satır

Yöntem bölümünüzde literatür taramasını anlatırken üç bilgiyi mutlaka yazın.

Hangi veri tabanlarını taradınız? Adlarıyla yazın; “çeşitli veri tabanları” ifadesi tekrar edilebilirliği ortadan kaldırır.

Hangi yıl aralığını taradınız? Bu hem araştırma kararınızdır hem de erişim kısıtınızın kaydıdır.

Taramayı ne zaman yaptınız? Veri tabanları sürekli büyür; tarih olmadan sayılarınız doğrulanamaz.

Bu üç satır, jürinin “neden bu kaynaklar” sorusunu büyük ölçüde kapatır ve çalışmanızın tekrar edilebilirliğini görünür kılar.

Kaynaklar hazır, metin sırada

Erişiminizi haritaladıysanız ve tarama protokolünüzü yazdıysanız, elinizde literatür bölümünün iskeleti var demektir. Kalan iş okuduklarınızı bir metne dönüştürmektir.

Tesify ile tezinizin bölümlerini oluşturmaya başlayabilirsiniz ve topladığınız kaynakları bölümlere dağıtarak yazma ritmini koruyabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

EKUAL nedir?

TÜBİTAK ULAKBİM’in yürüttüğü Elektronik Kaynaklar Ulusal Akademik Lisans programıdır. Araştırma kurumlarının elektronik bilgi kaynaklarına erişimi için ulusal lisans anlaşmaları yapılmasını kapsar.

EKUAL ne zaman başladı?

TÜBİTAK Bilim Kurulu’nun 19 Kasım 2005 tarih ve 136 sayılı kararı doğrultusunda ULAKBİM’in yetkilendirilmesiyle 2006 yılından itibaren yürütülmektedir.

Hangi kurumlar yararlanabiliyor?

TÜBİTAK merkez ve enstitüleri, devlet ve vakıf üniversiteleri, Polis Akademisi, KKTC üniversiteleri ve Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri.

Üniversitemde hangi veri tabanları açık, nereden öğrenirim?

Kurumunuzun kütüphane sayfasından. EKUAL listesinde bir kaynağın bulunması, her kurumun o kaynağa erişimi olduğu anlamına gelmez.

Scopus’ta makalenin tam metnini okuyabilir miyim?

Scopus bibliyografik ve atıf veri tabanıdır; tam metin için ilgili yayıncı anlaşması gerekir.

Aboneliği biten veri tabanlarında hiç erişim kalmıyor mu?

Genellikle sınırlı bir kapsam kalır. Örneğin BMJ Journals için yalnızca 2012 sayıları, OVID-LWW için Şubat 2007 – Ocak 2008 dönemi erişilebilir durumdadır.

Kampüs dışından nasıl erişirim?

Kurumunuzun uzaktan erişim yöntemiyle. Yöntem kurumdan kuruma değişir ve kütüphane sayfasında tanımlıdır.

Mendeley EKUAL kapsamında mı?

Listede yer almaktadır; yayımlanan lisans dönemi 1 Ocak 2025 – 31 Aralık 2027’dir.

Benzerlik raporunu kendim alabilir miyim?

Hizmetler kurumsal lisansla sunulduğu için rapor genellikle enstitü veya danışman tarafından alınır. Kurumunuzun uygulamasını danışmanınıza sorun.

Tarama tarihini yazmak zorunda mıyım?

Zorunlu olmasa da yazmalısınız. Veri tabanları büyür ve erişim koşulları değişir; tarih, çalışmanızı tekrar edilebilir kılar.