Bu listedeki 30 konunun her biri bir araştırma sorusu, bir katılımcı grubu, bir desen ve bir veri erişim notuyla birlikte veriliyor. Sebebi basit: eğitim bilimlerinde konu bulmak zor değildir, yürütülebilir konu bulmak zordur. Bir tezi bitirmeyen şey konunun ilginç olmaması değil, okula girememek, izin alamamak ya da yeterli katılımcıya ulaşamamaktır.
Hiçbir konu kopyalanıp kullanılmak üzere yazılmadı. Her biri bir başlangıç noktasıdır ve kendi bağlamınızda daraltılması gerekir. Daraltma yöntemi için sitemizdeki tez konusunun ölçerek nasıl daraltılacağını anlatan yazıya bakın.
Yazmadan önce: doygunluk kontrolü
Aşağıdaki listeden bir konu beğendiğinizde ilk yapacağınız şey, o konunun Türkiye’de ne kadar çalışıldığını ölçmektir. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde konunuzun anahtar terimleriyle arama yapın ve üç sayıya bakın: toplam tez sayısı, son üç yıldaki tez sayısı ve tam metne erişilebilen tez sayısı. Yüzlerce tez çıkıyorsa konu doymuştur ve bir alt kırılıma inmeniz gerekir; tek hane çıkıyorsa ya gerçekten boş bir alandır ya da terimi yanlış yazmışsınızdır. Arama tekniği için YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde tez aramayı anlatan rehberimize bakın.
Alt alanı seçerken neye bakmalısınız?
Aşağıdaki altı alt alan aynı zorlukta değildir ve seçiminiz tezinizin takvimini doğrudan belirler. Üç ölçüt bu kararı kolaylaştırır.
Erişim maliyeti. Öğrenciyle doğrudan çalışan konular en ağır izin yükünü taşır: etik kurul, il millî eğitim izni, veli onamı ve öğrenci rızası birlikte gerekir. Öğretmen ve yöneticilerle çalışan konular bir kademe hafif, doküman ve kayıt üzerinden yürüyen konular en hafiftir. Takviminiz sıkışıksa bu sıralama, konu seçiminde ilk bakacağınız şeydir.
Uygulama süresi. Deneysel desenler bir üniteyi ya da sekiz haftayı kapsar ve okul takvimine oturmak zorundadır; kaçırılan bir dönem başlangıcı tezi altı ay geciktirir. Tarama ve doküman çalışmaları ise takvimden büyük ölçüde bağımsızdır.
Alanın doygunluğu. Öğretim programları ve eğitim teknolojisi, Türkiye’de en çok tez üretilen alt alanlardandır; buralarda genel bir başlık neredeyse kesinlikle doymuştur ve konuyu ders düzeyine, sınıf düzeyine ya da belirli bir uygulamaya indirmeniz gerekir. Ölçme ve değerlendirme ile özel eğitim, kırılımı biraz daha yüzeyde bulabileceğiniz alanlardır.
Üç ölçütü birlikte okuyun. En ilginç konu, en yürütülebilir konu ve en boş konu genellikle aynı satırda buluşmaz; tez, bu üçü arasında verilmiş bilinçli bir uzlaşmadır.
Eğitim yönetimi (5 konu)
- Okul büyüklüğünün yönetici liderlik davranışlarının algılanmasına etkisi. Soru: Öğretmenlerin dönüşümcü liderlik algısı okul büyüklüğüne göre farklılaşmakta mıdır? Katılımcı: farklı ölçekteki okullarda görev yapan öğretmenler. Desen: karşılaştırmalı tarama. Erişim notu: il millî eğitim müdürlüğü izni gerekir; okul listelerini önceden alın.
- Öğretmenlerin karara katılımı ile örgütsel sessizlik arasındaki ilişki. Soru: Karara katılım algısı örgütsel sessizliği yordamakta mıdır? Katılımcı: kadrolu öğretmenler. Desen: ilişkisel tarama. Erişim notu: hassas bir konu; anonimliği güçlü vurgulayın, yoksa yanıt oranı düşer.
- Okul müdürlerinin zaman kullanımı. Soru: Müdürler mesai zamanlarını hangi görev alanlarına ayırmaktadır? Katılımcı: okul müdürleri. Desen: günlük tutma ile karma yöntem. Erişim notu: günlük tutma yüksek katılımcı yükü demektir; küçük örneklemle planlayın.
- Yeni atanan öğretmenlerin okula uyum süreci. Soru: İlk yılındaki öğretmenler uyum sürecinde hangi desteklere erişiyor? Katılımcı: göreve yeni başlamış öğretmenler. Desen: nitel, yarı yapılandırılmış görüşme. Erişim notu: dönem başında ulaşmak çok daha kolaydır.
- Okul aile birliği işleyişinin veli katılımına etkisi. Soru: Birliğin işleyiş biçimi veli katılım düzeyiyle ilişkili midir? Katılımcı: veliler ve yöneticiler. Desen: karma yöntem. Erişim notu: veli erişimi okul yönetiminin iş birliğine bağlıdır; önceden görüşün.
Öğretim programları ve öğretim (5 konu)
- Biçimlendirici geri bildirimin sosyal bilgiler başarısına etkisi. Soru: Yapılandırılmış geri bildirim başarı puanını artırmakta mıdır? Katılımcı: ortaokul öğrencileri. Desen: öntest-sontest kontrol gruplu. Erişim notu: uygulama en az bir ünite sürmeli; okul takvimine yerleştirin.
- Ders kitabı etkinliklerinin üst düzey düşünme becerilerine göre analizi. Soru: Etkinlikler bilişsel düzeylere nasıl dağılıyor? Veri: ders kitapları. Desen: doküman analizi. Erişim notu: katılımcı gerekmez; etik kurul yükü düşüktür.
- Öğretmenlerin program okuryazarlığı. Soru: Öğretmenler öğretim programını hangi düzeyde ve nasıl kullanıyor? Katılımcı: branş öğretmenleri. Desen: karma yöntem.
- Proje tabanlı öğrenmenin derse yönelik tutuma etkisi. Soru: Yöntem tutum puanını değiştiriyor mu? Katılımcı: lise öğrencileri. Desen: yarı deneysel. Erişim notu: kontrol grubunun aynı okuldan olması içsel geçerliği artırır.
- Sınıf içi soru sorma davranışlarının incelenmesi. Soru: Öğretmen soruları hangi bilişsel düzeyleri hedefliyor? Veri: ders gözlemi kayıtları. Desen: nitel gözlem. Erişim notu: kayıt izni hem okuldan hem velilerden alınmalıdır.
Ölçme ve değerlendirme (5 konu)
- Öğretmen yapımı sınavların madde analizi. Soru: Maddeler güçlük ve ayırt edicilik açısından nasıl bir dağılım gösteriyor? Veri: uygulanmış sınav kâğıtları. Desen: psikometrik analiz. Erişim notu: kimlik bilgisi içermeyen ham puan verisi isteyin.
- Dereceli puanlama anahtarı kullanımının puanlayıcılar arası tutarlılığa etkisi. Soru: Rubrik kullanımı tutarlılığı artırıyor mu? Katılımcı: puanlayıcı öğretmenler. Desen: deneysel.
- Öz değerlendirme ile öğretmen değerlendirmesinin uyumu. Soru: İki puanlama ne ölçüde örtüşüyor? Katılımcı: öğrenciler ve öğretmenleri. Desen: ilişkisel.
- Çoktan seçmeli ile açık uçlu sınavların ölçtüğü beceriler. Soru: İki format arasındaki puan ilişkisi nasıl? Desen: ilişkisel tarama.
- Sınav kaygısı ile sınav formatı arasındaki ilişki. Soru: Format, kaygı düzeyini değiştiriyor mu? Katılımcı: lise öğrencileri. Desen: karşılaştırmalı. Erişim notu: kaygı ölçtüğünüz için etik kurul dosyanıza yönlendirme protokolü ekleyin.
Rehberlik ve psikolojik danışmanlık (5 konu)
- Okul psikolojik danışmanlarının iş yükü dağılımı. Soru: Zaman hangi görev alanlarına dağılıyor? Katılımcı: okul psikolojik danışmanları. Desen: karma yöntem.
- Akran zorbalığına yönelik okul temelli programların uygulanma biçimi. Soru: Programlar sahada nasıl uygulanıyor? Katılımcı: uygulayıcı personel. Desen: nitel. Erişim notu: öğrenciyle doğrudan çalışmadığınız için etik süreç daha hızlı ilerler.
- Meslek seçiminde velinin rolüne ilişkin öğrenci algısı. Soru: Öğrenciler veli etkisini nasıl tanımlıyor? Katılımcı: lise son sınıf öğrencileri. Desen: nitel.
- Sınıf öğretmenlerinin yönlendirme kararlarını etkileyen ölçütler. Soru: Hangi göstergeler yönlendirmeyi tetikliyor? Katılımcı: sınıf öğretmenleri. Desen: nitel.
- Okula bağlılık ile devamsızlık arasındaki ilişki. Soru: Bağlılık düzeyi devamsızlığı yordamakta mıdır? Katılımcı: ortaokul öğrencileri. Desen: ilişkisel. Erişim notu: devamsızlık verisi okul kaydından gelir; kimliksizleştirilmiş biçimde isteyin.
Özel eğitim (5 konu)
- Kaynaştırma sınıflarında öğretmen uyarlamaları. Soru: Öğretmenler hangi uyarlamaları yapıyor? Katılımcı: sınıf öğretmenleri. Desen: nitel gözlem ve görüşme.
- Destek eğitim odası uygulamasının işleyişi. Soru: Uygulama planlandığı gibi mi yürüyor? Katılımcı: özel eğitim öğretmenleri. Desen: durum çalışması.
- Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanma süreci. Soru: Süreçte kimler, hangi aşamada yer alıyor? Katılımcı: BEP birimi üyeleri. Desen: nitel.
- Özel gereksinimli öğrenci velilerinin okulla iletişimi. Soru: İletişim hangi kanallardan ve hangi sıklıkta kuruluyor? Katılımcı: veliler. Desen: karma yöntem. Erişim notu: hassas grup; onam sürecini özenle kurun.
- Öğretmenlerin özel eğitim alanındaki hizmet içi eğitim ihtiyacı. Soru: Hangi konularda ihtiyaç bildiriliyor? Katılımcı: öğretmenler. Desen: tarama.
Eğitim teknolojisi (5 konu)
- Öğretmenlerin dijital araç kullanımını belirleyen etkenler. Soru: Kullanma niyetini ne yorduyor? Katılımcı: branş öğretmenleri. Desen: ilişkisel.
- Etkileşimli tahta kullanımının ders akışına etkisi. Soru: Kullanım ders zamanının dağılımını nasıl değiştiriyor? Veri: ders gözlemi. Desen: nitel gözlem.
- Uzaktan ders kayıtlarının tekrar izlenme örüntüsü. Soru: Öğrenciler kayıtları ne zaman ve ne kadar izliyor? Veri: öğrenme yönetim sistemi kayıtları. Desen: betimsel. Erişim notu: kurumsal sistem verisi için ayrı bir izin süreci gerekir.
- Öğretmen adaylarının dijital materyal tasarım yeterliği. Soru: Yeterlik algısı hangi değişkenlere göre farklılaşıyor? Katılımcı: eğitim fakültesi öğrencileri. Desen: tarama. Erişim notu: kendi fakültenizde yürütülebildiği için erişim en kolay konulardan biridir.
- Okullarda dijital araç kullanım kurallarının nasıl belirlendiği. Soru: Kurallar hangi süreçle konuluyor ve nasıl uygulanıyor? Katılımcı: yöneticiler ve öğretmenler. Desen: durum çalışması.
Konuyu seçtikten sonraki üç adım
- Ölçün. YÖK Tez Merkezi’nde doygunluk kontrolü yapın; çok çalışılmış bir başlıksa bir alt kırılıma inin.
- Erişimi doğrulayın. Okula girebilecek misiniz, izin kaç hafta sürüyor, katılımcıya hangi dönemde ulaşırsınız? Bu üç sorunun cevabı yoksa konu henüz konu değildir.
- Problem üçlüsünü kurun. Problem durumu, amaç ve önem birbirini tutmadan tez öneriniz kabul edilmez; bu üçlünün bölüme göre örneklerini veren yazımız ve değişken haritasını kuran yazımız bu adımı taşır.
Eğitim alanında araştırma problemi, hipotez ve değişkenlerin birlikte nasıl kurulduğunu görmek isterseniz sitemizde eğitim tezinde bu üçlüyü örnekli tabloyla veren bir yazı zaten var. Öntest-sontest desenlerinde analiz seçimi için ANCOVA ile karışık ANOVA karşılaştırmamıza bakın.
Etik kurul ve izinler: takvimi baştan kurun
Eğitim araştırmalarının çoğunda iki ayrı izin gerekir ve ikisi paralel yürümez: önce üniversitenizin etik kurul onayı, sonra il millî eğitim müdürlüğü araştırma izni. İkinci izin başvurusunda genellikle etik kurul onayı istenir, dolayısıyla sıralama zorunludur. Süreç için etik kurul izninin nasıl alındığını anlatan yazımıza bakın.
Pratik bir uyarı: okul takvimi araştırma takviminizi belirler. Sınav haftaları, yarıyıl tatili ve yıl sonu dönemi veri toplamaya kapalı sayılmalıdır. Uygulamalı bir deseniniz varsa dönem başlangıcını kaçırmak, tezi bir yarıyıl geciktirir.
Konu seçildi, yazmaya başlamak kaldı
Tesify ile tezinizi bölüm bölüm yapılandırarak yazmaya başlayabilirsiniz — bölüm iskeleti ve kaynak düzeni hazır gelir, konu, veri ve yorum baştan sona sizin kalır.
Sık sorulan sorular
Bu konulardan birini olduğu gibi kullanabilir miyim?
Kullanmamalısınız. Her biri bir başlangıç noktasıdır; bağlamınıza, örnekleminize ve erişebildiğiniz veriye göre daraltılması gerekir. Daraltılmamış bir başlık, tez önerisi aşamasında geri döner.
Konumun çok çalışılıp çalışılmadığını nasıl anlarım?
YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde anahtar terimlerinizle arayın ve üç sayıya bakın: toplam tez sayısı, son üç yıldaki tez sayısı ve tam metne erişilebilen tez sayısı.
Nitel mi nicel mi seçmeliyim?
Sorunuz belirler. “Ne kadar, hangi düzeyde, farklılaşıyor mu” soruları niceldir; “nasıl işliyor, nasıl deneyimleniyor” soruları niteldir. Deseni konuya değil soruya göre seçin.
Doküman analizi tez için yeterli mi?
Yeterlidir ve birçok enstitüde kabul görür. Avantajı katılımcı erişimi gerektirmemesidir; yükü ise kodlama güvenirliğini raporlamaktır.
Kendi okulumda araştırma yapabilir miyim?
Erişim kolaydır ama çıkar ilişkisi doğurabilir. Yaptığınız işi ve rolünüzü yöntem bölümünde açıkça yazın; kendi öğrencilerinizle çalışıyorsanız gönüllülüğün nasıl korunduğunu ayrıca açıklayın.
Millî eğitim izni ne kadar sürer?
İle ve döneme göre değişir. Kesin bir süre vermek doğru olmaz; takviminizi planlarken ilgili il millî eğitim müdürlüğünün araştırma izni sayfasından güncel süreci ve istenen belgeleri öğrenin.
Kaç katılımcıya ulaşmam gerekir?
Analizinize bağlı. Sayıyı tahmin etmeyin, hesaplayın; sitemizdeki örneklem büyüklüğü rehberi bu hesabı adım adım veriyor.
Öğrencilerle çalışmak veli onamı gerektirir mi?
On sekiz yaşından küçük katılımcılarda veli onamı ve öğrencinin kendi rızası birlikte alınır. Etik kurul dosyanızda her iki form da bulunmalıdır.
Aynı konuyu farklı bir örneklemde tekrarlamak yeterli bir katkı mı?
Olabilir, ama gerekçelendirilmesi gerekir: örneklemin neden farklı bir sonuç verebileceğini kuramsal ya da bağlamsal olarak açıklamalısınız. “Daha önce yapılmamıştı” tek başına yeterli bir gerekçe değildir.
Konumu danışmanım beğenmezse ne yaparım?
Danışmanın itirazı genellikle yürütülebilirlikle ilgilidir. İtirazın hangisi olduğunu sorun: kapsam mı, erişim mi, yöntem mi? Üçü farklı çözümler gerektirir ve çoğu zaman konuyu değiştirmek değil daraltmak yeterlidir.