Metin içi atıf ile kaynakça iki ayrı sistemdir ve iki ayrı kural kümesi taşır. Kaynakça, kaynağın künyesini kurar; metin içi atıf, o künyeye metnin içinden gönderme yapar ve bunu yazar sayısına, alıntının uzunluğuna, kaynağa nasıl ulaştığınıza göre değiştirir. Bu yazı ikincisinin bütün kurallarını, her biri yazılmış örnekle veriyor.
Künye düzenini — yazar adının nasıl yazıldığı, alfabetik sıralama, DOI, tez künyesi — sitemizdeki APA 7’ye göre kaynakçanın Türkçe kaynaklar için adım adım kurulduğu rehber ele alıyor; burada tekrar edilmiyor. Ayrıca hatırlatma: enstitü yönergesi ve anabilim dalı kararı APA’nın önüne geçer; iki enstitü kılavuzunu karşılaştırdığımız yazıda ikisinin de atıf sistemini bölüme bıraktığını gösterdik.
İki temel biçim: parantezli ve anlatı
APA 7 yazar-tarih sistemidir. Her atıf iki biçimden biriyle yazılır ve seçim vurguya göre yapılır:
| Biçim | Kullanımı | Örnek |
|---|---|---|
| Parantezli | Vurgu bulgudadır; yazar parantezin içindedir | Öğretmen geri bildirimi başarıyı yordamaktadır (Yılmaz, 2022). |
| Anlatı | Vurgu yazardadır; ad cümlenin öznesi olur | Yılmaz (2022), öğretmen geri bildiriminin başarıyı yordadığını belirtmektedir. |
İki biçimi bilinçli değiştirmek metni okunur kılar: bir paragrafta art arda beş parantezli atıf, cümlelerin ritmini bozar. Vurguyu yazara taşımak istediğinizde anlatı biçimini kullanın.
APA’nın bu iki biçim arasındaki seçimi kendi anlattığı kısa video aşağıda. Video İngilizcedir ve normun sahibinin kendi açıklamasıdır; Türkçe resmî bir APA kanalı bulunmamaktadır.
Yazar sayısına göre kural
| Durum | Parantezli | Anlatı |
|---|---|---|
| Tek yazar | (Kaya, 2021) | Kaya (2021)… |
| İki yazar | (Kaya & Demir, 2021) | Kaya ve Demir (2021)… |
| Üç ve daha fazla yazar | (Kaya vd., 2021) | Kaya vd. (2021)… |
| Kurum yazar, ilk atıf | (Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK], 2024) | Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK, 2024)… |
| Kurum yazar, sonraki atıflar | (TÜİK, 2024) | TÜİK (2024)… |
| Yazarı belirsiz | (“Başlığın ilk sözcükleri,” 2020) | — |
| Tarihsiz kaynak | (Kaya, t.y.) | Kaya (t.y.)… |
Üç önemli ayrıntı:
- Üç ve daha fazla yazarda “vd.” ilk atıftan itibaren kullanılır. APA 6’daki “ilk seferde hepsini yaz” kuralı 7. baskıda kaldırılmıştır. Hâlâ bu eski kurala göre yazılmış tezlere rastlarsınız; onları örnek almayın.
- “ve” ile “&” ayrımı yerine bağlıdır. Cümle içinde (anlatı biçiminde) Türkçe “ve” yazılır; parantez içinde “&” kullanılır.
- “vd.” tek bir yazarın yerine geçemez. Kısaltma birden çok adı temsil eder; geriye tek ad kalıyorsa adı yazın.
Bir de belirsizlik kuralı vardır: iki ayrı kaynak “vd.” ile kısaltıldığında aynı görünüyorsa, ayrışana kadar daha fazla yazar adı yazılır — örneğin (Kaya, Demir, Arslan vd., 2021) ve (Kaya, Demir, Yıldız vd., 2021).
Doğrudan alıntı: 40 kelime kuralı
Alıntının uzunluğu biçimi belirler:
- 40 kelimeden az: paragrafın içinde kalır, çift tırnak içine alınır, atıf sayfa numarasıyla verilir. Örnek: Kaya (2021), sürecin “kurumsal hafızaya bağlı olarak değiştiğini” (s. 45) belirtmektedir.
- 40 kelime ve üzeri: ayrı bir blok hâlinde, girintili ve tırnaksız yazılır. Blok çift satır aralıklıdır ve atıf, bloğun sonunda noktadan sonra gelir.
Sayfa numarası gösterimi: tek sayfa için “s. 45”, birden çok sayfa için “ss. 45-47”. Sayfa numarası olmayan kaynaklarda paragraf numarası (“para. 4”) veya videolarda zaman damgası kullanılır.
Not: blok alıntının girinti ve punto değerleri enstitü yönergenizle çakışabilir. Hacettepe Sosyal Bilimler Enstitüsü yönergesi bloklanmış alıntılarda soldan ve sağdan 1 cm girinti ve 9–11 punto ister; bu durumda yönerge geçerlidir.
İkincil kaynak: okumadığınız bir çalışmaya atıf
Bir çalışmanın bulgusunu başka bir yazarın metninde okuduysanız ve orijinaline ulaşamadıysanız, ikisini birden gösterirsiniz:
Parantezli: (Karasar, 1999, akt. Demir, 2021)
Anlatı: Karasar (1999, akt. Demir, 2021), …
Kaynakçaya yalnızca okuduğunuz kaynağı yazarsınız — bu örnekte Demir (2021). Okumadığınız bir kaynağı kaynakçaya koymak, en kolay yakalanan biçim hatalarından biridir, çünkü künyedeki bir ayrıntı yanlış çıktığında kaynağın açılmadığı anlaşılır.
Kural şu: ikincil kaynak bir çözüm değil, bir istisnadır. Orijinale ulaşılabiliyorsa ulaşılır; ulaşılamıyorsa (baskısı tükenmiş, erişime kapalı, dili bilinmiyor) ikincil gösterim meşrudur. Kaynağa erişim yollarını genişletmek için TÜBİTAK ULAKBİM EKUAL kapsamında hangi veri tabanlarına erişebileceğinizi anlatan yazımıza bakın.
Aynı yazar, aynı yıl: a ve b ayrımı
Bir yazarın aynı yıla ait iki çalışmasına atıf yapıyorsanız, kaynakçadaki alfabetik sıraya göre yıla harf eklenir ve aynı harf metin içinde de kullanılır: (Kaya, 2021a) ve (Kaya, 2021b).
Harfler kaynakçadaki başlık sırasına göre verilir, metinde ilk geçiş sırasına göre değil. Bu, öğrencilerin sıkça ters yaptığı noktadır.
Birden çok kaynağa tek seferde atıf
Aynı parantez içinde birden çok kaynak gösterildiğinde, kaynaklar kaynakçadaki sıraya göre (yani alfabetik) dizilir ve noktalı virgülle ayrılır:
(Arslan, 2019; Demir & Kaya, 2021; Yılmaz, 2018)
Aynı yazarın birden çok çalışmasına atıf yapılıyorsa ad bir kez yazılır ve yıllar sırayla verilir; tarihsiz kaynak başa gelir: (Kaya, t.y., 2018, 2021).
Türkçe kaynaklarda karşılaşılan üç durum
Türkçe olmayan bir kaynağa atıf
Metin içi atıf değişmez — yazar soyadı ve yıl. Değişen kaynakçadır: orijinal başlıktan sonra köşeli parantez içinde Türkçe çevirisi verilir. Aynı kural tersine de işler: Türkçe bir kaynağa İngilizce yazılmış bir tezde atıf yapıyorsanız, künyede Türkçe başlığın ardından köşeli parantezle İngilizce çevirisi yazılır.
Soyadı olmayan ya da tek adla bilinen yazarlar
Klasik metinlerde ve bazı tarihsel kaynaklarda yazar tek adla anılır. Kaynakta hangi ad biçimi kullanılıyorsa metin içinde de o kullanılır; ad uydurmayın, kısaltmayın.
Kurum adlarının kısaltılması
Türkçe kurum adlarının yerleşik kısaltmaları vardır (TÜİK, YÖK, TÜBİTAK). İlk atıfta tam ad ve köşeli parantez içinde kısaltma, sonraki atıflarda yalnızca kısaltma kullanılır. Aynı kısaltmayı taşıyan iki farklı kurumdan kaynak kullanıyorsanız kısaltma kullanmayın; belirsizlik yaratır.
Beş başlık düzeyi
APA 7’nin beş başlık düzeyi vardır ve hiçbiri numaralandırılmaz:
| Düzey | Biçim |
|---|---|
| 1 | Ortalanmış, koyu, her sözcüğün ilk harfi büyük; metin yeni paragrafta başlar |
| 2 | Sola dayalı, koyu, her sözcüğün ilk harfi büyük; metin yeni paragrafta başlar |
| 3 | Sola dayalı, koyu italik, her sözcüğün ilk harfi büyük; metin yeni paragrafta başlar |
| 4 | Girintili, koyu, nokta ile biter; metin aynı satırda devam eder |
| 5 | Girintili, koyu italik, nokta ile biter; metin aynı satırda devam eder |
Düzeyler her zaman 1’den başlar ve atlanmaz. Giriş bölümü ayrıca başlık almaz; makalenin başlığı 1. düzey başlık sayılır. Ancak enstitü yönergeniz kendi başlık sistemini tanımlıyorsa — çoğu Türk enstitüsü tanımlar ve başlıkları numaralandırır — yönerge geçerlidir. İki sistemi karıştırmayın: ya numaralı enstitü sistemi, ya APA’nın numarasız beş düzeyi.
Metin içi atıfla kaynakça nasıl uyuşturulur?
Kural basittir ve iki yönlüdür: metinde geçen her kaynak kaynakçada olmalı, kaynakçadaki her kaynak metinde geçmelidir. Tek istisna kişisel görüşmelerdir; bunlar metinde gösterilir ama kaynakçaya girmez, çünkü okuyucunun ulaşabileceği bir kayıt değildir.
Denetimi elle yapmayın. Kaynak yönetim programı kullanıyorsanız uyumsuzlukları kendisi gösterir; program kullanmıyorsanız kaynakçayı ve metni yan yana koyup adım adım eşleştirin. Üretilen künyelerde neyi kontrol etmeniz gerektiği için otomatik kaynakça oluşturucuların ürettiği künyede kontrol edilecek altı şeyi listeleyen yazımıza bakın; program seçimi için Mendeley ile Zotero karşılaştırmamız var.
Metin içi atıf ile istatistik raporlama karışmasın
Bulgular bölümünde parantez içinde sayı gördüğünüz her yer atıf değildir. “(t(118) = 2,41; p = ,017)” bir atıf değil, bir istatistik raporudur ve kendi biçim kuralları vardır. İkisini aynı cümlede kullanırken sırayı bozmayın: önce bulgu ve istatistik, sonra varsa kaynak. Raporlama biçimi için SPSS sonuçlarının APA 7 tablosuyla ve metin içi yazımıyla nasıl raporlandığını anlatan yazımıza bakın.
En sık yapılan yedi metin içi atıf hatası
- Üç yazarda ilk atıfta bütün adları yazmak. APA 6 kuralıdır; 7. baskıda ilk atıftan itibaren “vd.” kullanılır.
- Parantez içinde “ve”, cümle içinde “&” kullanmak. Tam tersi doğrudur.
- Doğrudan alıntıda sayfa numarası vermemek. Alıntı varsa sayfa zorunludur.
- 40 kelimeyi aşan alıntıyı tırnak içinde bırakmak. Bloğa inmeli, tırnak kalkmalıdır.
- İkincil kaynağı kaynakçaya yazmak. Kaynakçaya yalnızca okuduğunuz kaynak girer.
- a/b harflerini metinde ilk geçiş sırasına göre vermek. Sıra kaynakçadan gelir.
- Kurum kısaltmasını ilk atıfta tanıtmadan kullanmak. İlk geçişte tam ad ve köşeli parantezle kısaltma verilir.
Teslimden önce sekiz maddelik kontrol
- Metindeki her kaynak kaynakçada var mı?
- Kaynakçadaki her kaynak metinde geçiyor mu?
- Üç ve daha fazla yazarlı kaynaklarda “vd.” ilk atıftan itibaren kullanılmış mı?
- Parantez içinde “&”, cümle içinde “ve” mi yazılmış?
- Her doğrudan alıntıda sayfa ya da paragraf numarası var mı?
- Kırk kelimeyi aşan alıntılar bloğa alınmış ve tırnakları kaldırılmış mı?
- İkincil kaynaklar “akt.” ile gösterilip kaynakçadan çıkarılmış mı?
- Başlık sistemi tek: ya enstitü yönergesi ya APA’nın beş düzeyi?
Kurallar belli, metin ilerlemiyorsa
Atıf kuralları öğrenilebilir; asıl zaman kaynakları okuyup metne yerleştirmekte geçer. Tesify ile tezinizi atıf düzeni hazır bir yapıda yazmaya başlayabilirsiniz — bölüm akışı ve kaynak düzeni hazır gelir, kaynak seçimi ve iddialar baştan sona sizin kalır.
Sık sorulan sorular
APA 7’de üç yazarlı bir kaynağa ilk atıfta ne yazılır?
İlk yazarın soyadı ve “vd.”. Bütün adların ilk atıfta yazılması APA 6 kuralıydı; 7. baskıda kaldırıldı.
Parantez içinde “ve” mi “&” mi kullanılır?
Parantez içinde “&”, cümle içinde (anlatı biçiminde) “ve”. Türkçe yazarken de bu ayrım korunur.
Doğrudan alıntıda sayfa numarası zorunlu mu?
Evet. Sayfa numarası olmayan kaynaklarda paragraf numarası ya da zaman damgası kullanılır.
Blok alıntı kaç kelimeden sonra başlar?
Kırk kelime. Kırk kelime ve üzerindeki alıntı girintili bir bloğa alınır, tırnak kullanılmaz ve atıf bloğun sonundaki noktadan sonra gelir.
İkincil kaynağı kaynakçaya yazmalı mıyım?
Hayır. Kaynakçaya yalnızca doğrudan okuduğunuz kaynak yazılır; okumadığınız kaynak metin içinde “akt.” ile gösterilir.
Aynı yazarın aynı yıla ait iki çalışmasını nasıl ayırırım?
Yıla a, b harfleri eklenir ve aynı harfler metin içinde de kullanılır. Harf sırası kaynakçadaki başlık sırasından gelir.
Kişisel görüşmeye nasıl atıf yapılır?
Metin içinde gösterilir ve kaynakçaya girmez, çünkü okuyucunun ulaşabileceği bir kayıt değildir. Görüşülen kişinin adı, “kişisel iletişim” ifadesi ve tarih birlikte verilir.
Aynı parantezde birden çok kaynak nasıl sıralanır?
Kaynakçadaki sıraya göre, yani alfabetik olarak, noktalı virgülle ayrılarak.
Enstitü yönergem farklı bir başlık sistemi istiyor, hangisi geçerli?
Enstitü yönergesi. Çoğu Türk enstitüsü kendi numaralı başlık sistemini tanımlar; bu durumda APA’nın beş düzeyli numarasız sistemi kullanılmaz.
Metin içi atıfta yazarın adının baş harfini yazmalı mıyım?
Normalde hayır, yalnızca soyadı. İstisna: aynı soyadını taşıyan iki farklı yazara atıf yapıyorsanız, karışıklığı önlemek için adların baş harfleri eklenir.
Çeviri bir esere atıf yaparken hangi yıl yazılır?
Elinizdeki baskının yılı esas alınır; klasik metinlerde orijinal yayım yılı ile kullandığınız baskının yılı birlikte gösterilebilir. Hangi biçimi seçerseniz seçin tez boyunca tutarlı kullanın ve kaynakçadaki künyeyle örtüştürün.