SPSS çıktısını tezinize olduğu gibi yapıştıramazsınız. APA 7’ye göre bir istatistik tablosu yalnızca yatay çizgi taşır, dikey çizgi taşımaz; numarası ve başlığı tablonun üstünde durur; ve metin içinde her sonuç aynı beş parçalı kalıpla yazılır: test istatistiği, serbestlik derecesi, değer, p ve etki büyüklüğü.
Bu yazı, elinizdeki çıktıyı tez metnine dönüştürmenin mekaniğini anlatıyor: tablonun anatomisi, metin içi kalıplar, ondalık ve p yazımı, ve hangi çıktının tabloya girip hangisinin girmeyeceği.
Neden çıktıyı doğrudan yapıştıramazsınız?
Çünkü çıktı ile tablo iki farklı amaca hizmet eder. Program çıktısı size yazılmıştır: elinizde olması gereken her ara değeri, her varsayım testini ve her istatistiği tek ekranda verir. Tez tablosu ise okuyucuya yazılır ve yalnızca iddianızı destekleyen değerleri taşır.
Çıktıyı olduğu gibi yapıştırdığınızda üç şey birden olur: tablo dikey çizgilerle ve kutularla dolar, hiç yorumlamayacağınız sütunlar sayfada yer kaplar, ve yazı tipi ile hizalama tezin geri kalanından ayrı düşer. Jüri bunu ilk bakışta görür.
Doğru iş akışı üç adımlıdır: çıktıdan hangi değerleri alacağınıza karar verin, bu değerleri boş bir tabloya elle yazın, sonra tabloyu metinde yorumlayın. Bu üçüncü adım olmadan tablo sayfada öksüz kalır.
APA tablosunun anatomisi
Bir APA 7 tablosunun yukarıdan aşağıya beş parçası vardır:
- Tablo numarası. Tablonun üstünde, kendi satırında, kalın. Numaralandırma metinde anıldıkları sıraya göre kesintisiz ilerler.
- Tablo başlığı. Numaranın hemen altında, italik ve başlık düzeninde. Başlık, tablonun neyi gösterdiğini tek başına anlatmalıdır — okuyucu metne dönmek zorunda kalmamalıdır.
- Sütun başlıkları. Üstlerinde ve altlarında birer yatay çizgi bulunur.
- Gövde. Değerler. Dikey çizgi yoktur; hücreler arası ayrım boşlukla sağlanır.
- Not. Tablonun altında. Kısaltmaların açılımı, örneklem büyüklüğü ve anlamlılık işaretlerinin karşılığı buraya yazılır.
Kural olarak tablo üç yatay çizgi taşır: sütun başlıklarının üstünde, altında ve tablonun en altında. Alt gruplar için ek bir ara çizgi kullanılabilir; bunun dışındaki her çizgi gereksizdir.
Bir uyarı: enstitünüzün tez yazım kılavuzu APA 7’nin önüne geçer. Kılavuzunuz tablo başlığını altta istiyorsa veya farklı bir numaralandırma kuruyorsa, kılavuza uyun. Aynı öncelik kuralı kaynakça için de geçerlidir ve APA 7 kaynakça rehberimizde ayrıntılı anlatılmıştır.
Metin içinde bir sonuç nasıl yazılır?
Metin içi raporlamanın kalıbı sabittir ve şu parçalardan oluşur: test istatistiğinin sembolü, parantez içinde serbestlik derecesi, eşittir ve değer, p değeri, etki büyüklüğü.
| Test | Metin içi kalıp |
|---|---|
| Bağımsız gruplar t-testi | t(48) = 2,13; p = ,038; d = 0,61 |
| Tek yönlü ANOVA | F(2, 87) = 5,42; p = ,006; η² = 0,11 |
| Pearson korelasyon | r(98) = ,34; p < ,001 |
| Ki-kare | χ²(3, N = 210) = 9,88; p = ,020 |
| Mann-Whitney U | U = 412,50; z = −2,07; p = ,038; r = 0,24 |
| Çoklu regresyon | F(3, 96) = 11,27; p < ,001; R² = ,26 |
Üç ayrıntı tabloda gizlidir. Birincisi: istatistik sembolleri italik yazılır (t, F, p, r, M, SD, N), ama Yunan harfleri italik yazılmaz (χ², η²). İkincisi: ki-karede serbestlik derecesinin yanına örneklem büyüklüğü de yazılır — bu, en sık atlanan ayrıntıdır. Üçüncüsü: etki büyüklüğü isteğe bağlı bir süs değildir; p farkın var olup olmadığını, etki büyüklüğü ne kadar büyük olduğunu söyler.
Ondalık ayırıcı, sıfır ve p değeri
Burası Türkçe tezlerde en çok tutarsızlık üretilen yerdir.
- Ondalık ayırıcı. Türkçe metinde virgüldür. Programınız çıktıyı nokta ile üretir; tabloya geçirirken hepsini virgüle çevirmeniz ve metinle tablo arasında tutarlı kalmanız gerekir. En sık görülen kusur, metinde virgül tabloda nokta kullanmaktır.
- Baştaki sıfır. Değeri hiçbir zaman 1’i geçemeyen katsayılarda baştaki sıfır yazılmaz: p = ,038 · r = ,34 · R² = ,26. Buna karşılık ortalama, standart sapma ve t gibi 1’i geçebilen değerlerde yazılır: M = 3,42.
- Basamak sayısı. Yaygın uygulama iki ondalıktır; p için üç ondalık kullanılır.
- p değerinin kendisi. Gerçek değeri yazın (p = ,038), “p < ,05″ ile yetinmeyin. Yalnızca çok küçük değerlerde p < ,001 biçimi kullanılır. p = ,000 diye bir değer yoktur — çıktıda öyle görünse bile bu, yuvarlanmış bir sayıdır ve p < ,001 olarak yazılır.
Son madde, bu yazıdaki en kolay kazançtır: çıktıdan “0,000” kopyalayan bir tez, olasılığın sıfır olduğunu iddia etmiş olur ve bu savunmada düzeltilir.
Hangi çıktı tabloya girer, hangisi girmez?
| Çıktı | Tabloya girer mi? | Gerekçe |
|---|---|---|
| Betimsel istatistikler (M, SD, n) | Evet | Okuyucunun bulguyu yorumlaması için gerekir. |
| Test istatistiği, sd, p, etki büyüklüğü | Evet | Bulgunun kendisidir. |
| Güven aralıkları | Evet, mümkünse | Kestirimin belirsizliğini gösterir; giderek daha çok bekleniyor. |
| Varsayım testi sonuçları | Genellikle metne | Bir iki cümleyle yöntem veya bulgular girişinde verilir. |
| Program çıktısının ekran görüntüsü | Hayır | Hiçbir durumda. Değerleri elle tabloya aktarın. |
| Yorumlamayacağınız ara sütunlar | Hayır | Tabloya giren her sütun metinde bir işe yaramalıdır. |
| Ham veri | Hayır | Gerekiyorsa ekler bölümüne konur. |
Pratik ölçüt şudur: tabloya koyduğunuz her sütunu metinde en az bir kez kullanabiliyor musunuz? Kullanamıyorsanız o sütun tabloda olmamalıdır. Varsayım kontrollerini metinde nasıl ifade edeceğinizi ve varsayım karşılanmadığında ne değiştiğini normallik varsayımı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Tabloyu metinde nasıl yorumlarsınız?
Yaygın hata, tabloyu kelimelerle tekrar etmektir: “Tablo 4’te görüldüğü gibi deney grubunun ortalaması 3,42, kontrol grubunun ortalaması 2,98’dir.” Bu cümle okuyucuya hiçbir şey katmaz; sayılar zaten tablodadır.
Metnin işi üç şeydir: en önemli bulguyu işaret etmek, yönünü söylemek ve ne anlama geldiğini belirtmek. Doğru biçim şuna benzer:
“Deney grubunun erteleme puanları kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşüktür, t(48) = 2,13; p = ,038; d = 0,61 (Tablo 4). Etki büyüklüğü orta düzeydedir; bu, uygulamanın istatistiksel anlamlılığın ötesinde uygulamada da dikkate değer bir fark ürettiğine işaret etmektedir.”
İki cümlelik bu kalıp — bulgu, sonra yorum — tez boyunca tekrarlanabilir. Tabloya gönderme parantez içinde yapılır ve tablo numarası metinde mutlaka anılır; anılmayan bir tablo, kılavuzların çoğunda kusur sayılır.
Anlamsız çıkan sonucu nasıl yazarsınız?
Bu, tez yazarken en çok tedirginlik yaratan durumdur ve çözümü basittir: anlamsız sonuç da bir bulgudur ve aynı eksiksizlikle raporlanır.
Üç kural geçerlidir. Birincisi, değerleri tam yazın: t(48) = 0,84; p = ,405. “Anlamlı fark bulunamamıştır” deyip sayıları gizlemek eksik raporlamadır. İkincisi, dili doğru seçin — “fark yoktur” değil, “anlamlı bir fark bulunmamıştır”. Bu ikisi aynı şey değildir; ikincisi kanıtın yokluğunu, birincisi yokluğun kanıtını iddia eder. Üçüncüsü, örnekleminiz küçükse bunu tartışın: yetersiz güçle elde edilen anlamsızlık, farkın olmadığını değil gösterilemediğini anlatır. Örneklemin gücü nasıl hesaplanır ve raporlanır, örneklem büyüklüğü rehberimizde anlatılıyor.
Güvenirlik değerlerini nereye yazarsınız?
Cronbach alfa gibi güvenirlik katsayıları genellikle iki yerden birine konur: yöntem bölümünde ölçme araçları tanıtılırken, ya da bulgular bölümünün başında ayrı bir tabloda. İkisini birden yapmayın; aynı sayıyı iki kez vermek tutarsızlık riski üretir.
Katsayıyı yazarken madde sayısını da verin ve alt boyutları ayırın. Bu tablonun nasıl kurulacağını ve hangi sütunları taşıması gerektiğini Cronbach alfa yazımızda bir iskeletle gösterdik. Analizi hangi programda yaptığınızı da yöntem bölümünde belirtmeniz gerekir; program adı ve sürümü birlikte verilir ve hangi programın Türk tezlerinde ne sıklıkta anıldığını analiz programları ölçümü yazımızda bulabilirsiniz.
Teslimden önce sekiz maddelik kontrol
- Her tablonun numarası ve başlığı var mı, numaralar kesintisiz mi?
- Her tablo metinde en az bir kez anılıyor mu?
- Dikey çizgi kalmış mı?
- Ondalık ayırıcı metinde ve tabloda aynı mı?
- p = ,000 yazan bir yer kaldı mı?
- 1’i geçemeyen katsayılarda baştaki sıfır silinmiş mi?
- Her anlamlı sonuç için etki büyüklüğü verilmiş mi?
- Tablodaki her sütun metinde bir işe yarıyor mu?
Bu sekiz maddenin tamamı biçimseldir; yani içeriğinizi değiştirmeden, tek bir okumada düzeltilebilir. Buna karşılık düzeltilmediklerinde tezin özensiz göründüğü ilk yer bulgular bölümüdür.
Sayılar hazır, cümleler kurulmuyorsa
Çıktılarınızı tabloya döktükten sonra geriye en zahmetli iş kalır: her tabloyu yorumlayan, birbirini tekrar etmeyen paragrafları yazmak. Bu noktada tıkanırsanız Tesify ile tezinizi yazmaya başlayabilir, bulgularınızı akademik dille anlatan bir taslak üretip üzerinde kendiniz çalışabilirsiniz. Analiz de yorum da size aittir; metnin sorumluluğu sizindir.
Sık sorulan sorular
SPSS çıktısını tezime doğrudan yapıştırabilir miyim?
Hayır. Ekran görüntüsü veya kopyalanmış çıktı bloğu tez tablosu yerine geçmez. Değerleri seçip boş bir tabloya elle aktarmanız gerekir.
APA tablosunda dikey çizgi kullanılır mı?
Hayır. Yalnızca yatay çizgi kullanılır: sütun başlıklarının üstünde, altında ve tablonun sonunda. Alt gruplar için ek bir ara çizgi kabul edilebilir.
p = 0,000 yazabilir miyim?
Hayır. Bu, yuvarlanmış bir çıktıdır. p < ,001 biçiminde yazılır.
Ondalık ayırıcı virgül mü nokta mı?
Türkçe metinde virgüldür. Önemli olan, metin ile tablolar arasında tutarlı olmanızdır; çıktıdan gelen noktaları çevirmeyi atlamayın.
Etki büyüklüğü vermek zorunlu mu?
Yaygın beklenti evet yönündedir ve jüriler giderek daha sık soruyor. p farkın olup olmadığını, etki büyüklüğü ne kadar büyük olduğunu söyler; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Tablo başlığı üstte mi altta mı?
APA 7’de tablo numarası ve başlığı üsttedir. Ancak enstitünüzün kılavuzu farklı bir düzen istiyorsa kılavuza uymanız gerekir.
Kaç tablo fazla sayılır?
Belirlenmiş bir sayı yoktur. Ölçüt şudur: metinde yorumlamadığınız tablo fazladır. Yorumlanmayan tabloları eklere taşıyın.
Aynı bulguyu hem tabloda hem metinde vermek tekrar mı olur?
Hayır, ama metin tabloyu okumamalıdır. Metin en önemli bulguyu işaret eder ve yorumlar; bütün sayıları tekrarlamaz.
Grafik mi tablo mu kullanmalıyım?
Kesin değerler önemliyse tablo, eğilim veya karşılaştırmanın şekli önemliyse grafik. Aynı veriyi hem tablo hem grafik olarak vermek gereksiz tekrardır.
Serbestlik derecesini nereden alırım?
Program çıktısında testin yanında verilir. Ki-karede serbestlik derecesinin yanına örneklem büyüklüğünü de yazmanız gerekir.
Anlamsız çıkan analizleri tezden çıkarabilir miyim?
Hayır. Planladığınız ve çalıştırdığınız her analizi raporlamanız gerekir; yalnızca anlamlı çıkanları sunmak seçici raporlamadır.
Tabloları Word’de mi hazırlamalıyım?
Hangi ortamda yazıyorsanız orada, ve tezin tablo stilini kullanarak. Çıktıdan yapıştırılan tablolar tezin biçim ayarlarını taşımaz ve sayfa düzenini bozar.
Güven aralığı vermem gerekir mi?
Zorunlu değildir ama giderek daha çok bekleniyor. Verecekseniz hangi düzeyde hesaplandığını (genellikle %95) tablo notunda belirtin.