Tez yazım kılavuzu formatı 2026: kenar boşluğu, punto ve kapak kuralları (ODTÜ ve Hacettepe karşılaştırması)

Türkiye’de tezin biçimini belirleyen ulusal bir standart yoktur. Kenar boşluğunu, puntoyu, satır aralığını ve ön sayfaların sırasını kayıtlı olduğunuz enstitünün tez yazım yönergesi belirler; atıf sistemini çoğu yerde anabilim dalınız seçer. Bu yazı, iki ayrı enstitünün kendi yayımladığı kılavuzu açıp karşılaştırıyor ve rakamların birbirini tutmadığı yerleri gösteriyor — çünkü arkadaşınızın şablonunu kopyalamanın neden işe yaramadığı tam olarak burada görülüyor.

Ulusal bir tez formatı var mı? Kısa cevap: hayır

Yükseköğretim Kurulu, tezlerin arşivlenmesi için ortak kurallar koyar: YÖK Ulusal Tez Merkezi’ne yüklenen dosyanın biçimi, özetin uzunluğu ve veri giriş formu merkezî olarak tanımlıdır. Ancak tezin iç biçimi — sayfa düzeni, başlık hiyerarşisi, kapak tasarımı — enstitü düzeyinde düzenlenir ve enstitüler bu konuda birbirinden bağımsız karar verir.

Bunun pratik sonucu şu: “tez formatı” diye aradığınızda karşınıza çıkan her kural, yazarının bağlı olduğu enstitünün kuralıdır. Sizinkiyle örtüşmesi için hiçbir sebep yoktur. Aşağıdaki tablo bu farkı iki somut kılavuzla gösteriyor.

İki enstitü, iki farklı sayfa düzeni

Aşağıdaki değerler, her enstitünün kendi yayımladığı belgeden okunmuştur: ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü’nün tez yazım el kitabı ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün 23/01/2019 senato kararıyla kabul edilen Tez Yazım Yönergesi. Üçüncü bir veri noktası için sitemizdeki İTÜ lisansüstü tez yazım kılavuzunun biçim kurallarını ayrıntılandıran yazıya bakın; burada tekrar edilmiyor.

Dört satırda değer farklı: sağ kenar, yazı tipi seçeneği, paragraf girintisi ve özet uzunluğu. Bir ODTÜ şablonuyla yazılmış tez Hacettepe’ye olduğu gibi teslim edilirse sağ kenardan yarım santim, özetten elli sözcük ve girinti kuralından ayrılır. Jüri okumaya başlamadan önce sekreterlik fark eder.

Kenar boşlukları: neden sol kenar hep daha geniş?

Her iki kılavuzda da sol kenar diğerlerinin en az bir buçuk katı. Sebebi estetik değil, ciltleme: tez ciltlendiğinde sol kenarın bir bölümü sırtın içinde kalır. ODTÜ kılavuzu bunu açıkça ciltleme payı olarak gerekçelendirir ve başlık, sayfa numarası, tablo ve şekiller dâhil her şeyin bu sınırların içinde kalmasını şart koşar.

Kelime işlemcinizde bunu bir kez kurun: Sayfa Düzeni → Kenar Boşlukları → Özel. Hacettepe için sol 4, üst 3, alt 3, sağ 2 cm. ODTÜ için sol 4, diğerleri en az 2,5 cm. Ayrıca bir “cilt payı” alanı tanımlamayın; sol kenar değerini doğrudan girmek daha güvenlidir, çünkü cilt payı yazdırma sırasında sayfa aynalamasıyla birlikte davranır ve çift taraflı baskıda beklemediğiniz yere kayar.

Yazı tipi ve punto: tek fontlu kural

ODTÜ kılavuzu tek bir cümleyle kapatır: kabul edilen tek yazı karakteri Times New Roman’dır, boyut 12 puntodur, süslü veya el yazısı fontlar kullanılamaz ve font tipiyle boyut tez boyunca tutarlı olmalıdır. Hacettepe ise Arial’e de izin verir ve 11 puntoyu kabul eder; dipnotlarda, bloklanmış alıntılarda ve tablolarda 9–11 punto arasına inilebilir.

Tutarlılık kuralını en çok kopyala-yapıştır bozar. Bir PDF’ten aldığınız paragraf kendi fontunu beraberinde getirir ve ekranda gözle ayırt edilmez. Teslimden önce tüm metni seçip yazı tipini bir kez daha uygulamak bu hatayı tek hamlede siler.

Satır aralığı ve paragraf düzeni

Her iki kılavuz da ana metinde 1,5 satır aralığı ister. Ayrıldıkları yer paragraf düzenidir ve bu fark ilk bakışta görülür:

• ODTÜ: ya paragraf arası boşluk kullanırsınız ya da ilk satır girintisi — ikisi birden değil. Tablolar, uzun alıntılar, dipnotlar, kaynakça ve şekil başlıkları tek aralıklı olabilir.
• Hacettepe: başlıklar dâhil bütün metin iki yandan bloklanır, ilk satır girintisi yapılmaz, paragraflar arasında 2 satır boşluk bırakılır. Bloklanmış alıntılarda soldan ve sağdan 1’er cm girinti uygulanır.

Paragraf arası boşluğu Enter’a iki kez basarak vermeyin. Paragraf ayarlarındaki “Sonra” değerini kullanın; aksi hâlde sayfa sonlarında boş satırlar kayar ve her düzeltmeden sonra baştan hizalamak zorunda kalırsınız.

Sayfa numaralama: tek tezde iki numara sistemi

Her iki kılavuz da tezin iki ayrı numaralandırma bölgesi olduğunu söyler. Girişe kadarki ön sayfalar küçük harf Romen rakamlarıyla (i, ii, iii…), Giriş’ten itibaren gelen sayfalar Arap rakamlarıyla (1, 2, 3…) numaralanır.

Hacettepe bunu bir adım ileri götürür ve numaranın nereye konacağını da belirtir: kâğıdın üst kenarından 1,5 cm aşağıya, yazı çerçevesinin sağ üst köşesine, parantez veya çizgi gibi işaretler olmadan. Ayrıca iç kapak, Kabul ve Onay, Yayımlama ve Fikrî Mülkiyet Hakları Beyanı ile Etik Beyan sayfalarına numara yazılmaz, ama numara verilmiş sayılır: bu sayfalardan sonra gelen sayfa “iv” ile devam eder. Numarayı basılmayan sayfaları saymayı atlamak, tüm Romen numaralarını bir kaydıran en yaygın hatadır.

Kelime işlemcide bunun tek çözümü bölüm sonlarıdır. Ön sayfaların sonuna “Sonraki Sayfa” bölüm sonu ekleyin, Giriş bölümünün üstbilgisinde “Öncekine Bağla” seçeneğini kapatın, sonra numaralandırmayı 1’den yeniden başlatın. Yazım ortamı tercihi bu noktada işi kolaylaştırır ya da zorlaştırır; tezi Word ile mi LaTeX ile mi yazmalı sorusunu enstitü şablonları üzerinden karşılaştıran yazımız kararı verirken işinize yarar.

Başlık düzeyleri: Hacettepe’nin dört kademesi

Hacettepe yönergesi başlıkları dört düzeye ayırır ve her birinin biçimini tek tek tanımlar:

Bütün başlıklar numaralandırılır; başlıktan önce 2 satır (24 pt), sonra 1,5 satır (18 pt) boşluk bırakılır. Bu, APA 7’nin beş düzeyli ve numarasız başlık sisteminden farklı bir sistemdir. İki sistemi karıştırmayın: enstitü yönergesi APA’nın önüne geçer.

Ön sayfaların sırası

Hacettepe yönergesi tezin baştan sona sırasını 21 kalemde sayar. İsteğe bağlı olanlar işaretlenmiştir:

1. Ön kapak (en az 160 g/m² bristol karton, logo yüksekliği 10 mm, başlık 14–18 punto)
2. Boş sayfa
3. İç kapak
4. Kabul ve Onay sayfası
5. Yayımlama ve Fikrî Mülkiyet Hakları Beyanı
6. Etik Beyan
7. Adama sayfası (isteğe bağlı)
8. Teşekkür sayfası (isteğe bağlı)
9. Türkçe Özet
10. İngilizce Özet (Abstract)
11. İçindekiler Dizini
12. Simgeler ve Kısaltmalar Dizini
13. Tablolar / Çizelgeler Dizini
14. Şekiller Dizini
15. Önsöz (isteğe bağlı)
16. Tezin metin bölümü
17. Kaynakça
18. Ekler (etik kurul izni ve orijinallik raporu buraya girer)
19. Özgeçmiş (isteğe bağlı)
20. Boş sayfa
21. Arka kapak (üzerinde hiçbir yazı bulunmaz)

ODTÜ’nün sırası aynı mantığı taşır ama farklı kalemler içerir: başlık sayfası, onay sayfası, intihal beyanı sayfası, İngilizce abstract, Türkçe öz, ithaf, teşekkür, içindekiler, tablolar listesi, şekiller listesi, simge ve kısaltmalar listesi. ODTÜ’de özgeçmiş yalnızca doktora tezlerinde zorunludur ve üçüncü kişi ağzıyla, kısa yazılır.

Özet: 250 mi, 300 mü?

ODTÜ özeti 250 kelimeyle sınırlar, diyagram, kaynak ve — mutlak zorunlu değilse — matematiksel formül girmesini yasaklar, en çok 5 anahtar kelime ister. Hacettepe 300 sözcük ve en çok 7 anahtar sözcük der. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nin kendi alan sınırları ise bundan ayrı bir katmandır; tez özetinin nasıl yazılacağını YÖK’ün kelime ve taranabilir alan kuralları üzerinden anlatan yazımız o katmanı ele alıyor.

Pratik sonuç: özeti karşılaştığınız en dar sınıra göre yazın. 250 kelimelik bir özet 300 kelimelik kurala da uyar; tersi doğru değildir.

Atıf sistemi: kılavuzunuz APA’yı zorunlu kılmıyor olabilir

Bu, öğrencilerin en sık yanlış bildiği nokta. İki kılavuz da atıf sistemini merkezî olarak belirlemiyor:

• Hacettepe SBE, madde 3.4: metin içinde kaynak gösterme ve kaynakça düzeni, “APA ve MLA gibi uluslararası geçerliliğe sahip tutarlı bir sistem olması koşuluyla” anabilim/anasanat dalı tarafından belirlenir.
• ODTÜ FBE: kaynaklar yıl ile (Smith (1966)) veya numarayla (Smith [3]) gösterilebilir; adayın programına danışarak disiplinine uygun ve bölümce kabul edilen bir stil seçmesi istenir. Bazı fen ve mühendislik disiplinlerinde kaynaklar tezin sonunda değil, her bölümün sonunda verilebilir.

Yani APA 7 Türkiye’de yaygın bir varsayılan, ama üst norm değil. Anabilim dalınızın kararını yazılı olarak öğrenin. APA 7’yi kullanacaksanız Türkçe kaynaklar için APA 7 kaynakça rehberimiz künye düzenini adım adım veriyor.

Şablonunuzu kuran on bir adımlık ayar listesi

1. Kenar boşluklarını kılavuzunuzdaki dört değerle özel olarak girin.
2. Normal stilinin yazı tipini ve puntosunu kılavuza göre ayarlayın — doğrudan biçimlendirme değil, stil üzerinden.
3. Normal stilinde satır aralığını 1,5 yapın; paragraf öncesi ve sonrası boşluğu kılavuza göre girin.
4. Girinti kuralını bir kez seçin ve tez boyunca değiştirmeyin.
5. Başlık stillerini kılavuzun başlık düzeylerine göre yeniden tanımlayın.
6. Ön sayfaların sonuna bölüm sonu ekleyin; üstbilgide “Öncekine Bağla”yı kapatın.
7. Ön bölümü Romen, metin bölümünü Arap rakamıyla numaralandırın.
8. Tablo ve şekil başlıkları için başvuru etiketleri tanımlayın; dizinleri otomatik üretin.
9. İçindekileri elle yazmayın; başlık stillerinden otomatik oluşturun.
10. Blok alıntı için ayrı bir stil kurun (girinti, punto ve aralık kılavuza göre).
11. Teslimden önce tüm belgeyi seçip yazı tipini yeniden uygulayın.

Kılavuzunuzu nereden alacaksınız?

Bu yazıdaki hiçbir değer sizin enstitünüz için bağlayıcı değildir. Kendi belgenizi şu dört yerden birinde bulursunuz:

• Enstitünüzün web sitesinde “Tez Yazım Yönergesi”, “Tez Yazım Kılavuzu” veya “Tez Teslim Süreci” başlığı altında.
• Enstitünün “Formlar” ya da “Yönergeler” sayfasında, çoğu zaman şablon dosyasıyla birlikte.
• Anabilim dalı sekreterliğinden — özellikle atıf sistemi kararı için.
• Danışmanınızdan; bazı bölümlerin yönergenin üzerine eklediği yazılı olmayan tercihleri vardır, onları da not edin.

Belgenin tarihini ve kabul edildiği senato kararını mutlaka kontrol edin. Hacettepe SBE yönergesi 23/01/2019 senato oturumunda kabul edilmiş ve 2018-2019 Bahar Döneminden itibaren yürürlüğe girmiştir; bir önceki sürümü hâlâ internette dolaşıyor olabilir.

En sık yapılan beş biçim hatası

1. Başka bir üniversitenin şablonunu kullanmak. Yukarıdaki tablonun gösterdiği gibi dört parametre bile tutmuyor.
2. Girinti ile paragraf boşluğunu birlikte kullanmak. ODTÜ bunu açıkça yasaklar; Hacettepe girintiyi hiç istemez.
3. İçindekileri elle yazmak. Her düzeltmede sayfa numaraları kayar ve son teslimde tutarsız kalır.
4. Ön sayfa numaralarını yanlış saymak. Numara basılmayan sayfaların da sayıldığını atlamak bütün Romen numaralarını kaydırır.
5. Atıf sistemini varsaymak. “Herkes APA kullanıyor” bir kaynak değildir; anabilim dalınızın kararını yazılı olarak alın.

Biçim tamam, metin yarım kaldıysa

Şablonu kurmak bir öğleden sonra sürer; asıl zaman metinde geçer. Tesify ile tezinizin bölümlerini yapılandırılmış biçimde yazmaya başlayabilirsiniz — bölüm iskeleti ve kaynakça düzeni hazır gelir, metin baştan sona sizin kalır. Tez kabul edildikten sonra YÖK Tez Merkezi’ne yükleme adımlarını anlatan yazımız son aşamayı tamamlar.

Sık sorulan sorular

Türkiye’de bütün üniversiteler için geçerli tek bir tez formatı var mı?

Hayır. Tezin iç biçimi enstitü yönergeleriyle belirlenir ve enstitüler birbirinden bağımsız karar verir. Bu yazıda karşılaştırılan iki kılavuz; kenar boşluğu, yazı tipi seçeneği, paragraf girintisi ve özet uzunluğunda farklı değerler veriyor.

Enstitü kılavuzu ile APA 7 çeliştiğinde hangisi geçerli?

Enstitü kılavuzu. Karşılaştırdığımız iki kılavuz da atıf sistemini bölüme ya da anabilim dalına bırakıyor, dolayısıyla APA 7 yaygın bir tercih, üst norm değil.

Sol kenar neden diğerlerinden geniş?

Ciltleme payı için. Tez ciltlendiğinde sol kenarın bir bölümü sırtın içinde kalır, bu yüzden her iki kılavuz da sol kenarı 4 cm’de tutuyor.

Ön sayfalara numara yazılmıyorsa numaralandırma nasıl ilerliyor?

Hacettepe yönergesinde numara yazılmayan sayfalar da sayılır. İç kapak, Kabul ve Onay, Yayımlama Beyanı ve Etik Beyan sayfalarına numara basılmaz, ama arkalarından gelen sayfa “iv” ile devam eder.

Özeti kaç kelime yazmalıyım?

Kılavuzunuzdaki üst sınıra göre. Karşılaştırdığımız iki kılavuzdan biri 250 kelime, diğeri 300 sözcük diyor. En dar sınıra yazmak her iki kurala da uyar.

Şablon ile kılavuz aynı şey mi?

Hayır. Şablon, kuralların bir uygulamasıdır; kılavuz bağlayıcı metindir. Şablonda eksik ya da güncellenmemiş bir ayar olabilir, bu yüzden şablonu kullanırken de kılavuzdaki değerleri kontrol edin.

Yazı tipini tez ortasında değiştirebilir miyim?

Hayır. ODTÜ kılavuzu yazı tipiyle boyutun tez boyunca tutarlı olmasını şart koşuyor. Vurgulamak için koyu ya da italik kullanabilirsiniz, ama farklı bir font ailesine geçemezsiniz.

Başlıkları numaralandırmalı mıyım?

Kılavuzunuz ne diyorsa. Hacettepe bütün başlıkların numaralandırılmasını ister ve her düzeye ayrı bir biçim tanımlar; APA 7’nin beş düzeyli sisteminde ise başlıklar numaralandırılmaz.

Kılavuzun eski bir sürümüne göre yazdım, ne olur?

Teslim sırasında geçerli olan sürüm bağlayıcıdır. Belgenin kabul tarihini ve senato kararını kontrol edin; yönergeler güncellenir, eski dosyalar internette kalmaya devam eder.

Tezimi İngilizce yazıyorum, biçim değişir mi?

Sayfa düzeni kuralları aynı kalır. Hacettepe yönergesi yabancı dilde hazırlanan tezlerde başlıkların o dilin yazım kurallarına uymasını ister ve İngilizce özetten sonra tezin yazıldığı dilde bir özet eklenebileceğini belirtir. Öğretim dili Türkçe olan programlarda İngilizce yazılan tezlere geniş Türkçe özet eklenmesi kararı ayrıca uygulanır.