Türk tezleri hangi analiz programlarını anıyor? SPSS 67.546, MAXQDA 3.307 (2026 ölçümü)

YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında 16 Ağustos 2026’da yapılan ölçümde SPSS adı 67.546 kayıtta geçiyor; ikinci sıradaki Excel 9.614, üçüncü sıradaki MAXQDA 3.307 kayıtta anılıyor. Türkiye’de tez analizi, tek bir programın etrafında yoğunlaşmış durumda.

Aşağıdaki her sayı, kaynağı ve tarama tarihiyle birlikte tek başına alıntılanabilir. Ölçümü kendiniz tekrarlayabilmeniz için yöntem de veriliyor.

Ölçüm nasıl yapıldı?

Ölçüm, YÖK Ulusal Tez Merkezi’nin kendi arama motoruyla, arama türü “Tümü” seçilerek yapıldı. “Tümü”, sistemin varsayılan seçeneğidir; yani arama kutusuna terimi yazan herhangi bir okuyucu aynı sonucu görür. Her terim tek tek arandı ve sistemin bildirdiği toplam kayıt sayısı kaydedildi.

Sayacın gerçek bir sayaç olup olmadığı önce test edildi: anlamsız bir karakter dizisi arandığında sistem “Sonuç bulunamadı” döndürdü, yani sabit bir sayı üretmiyor. Ayrıca “nitel araştırma” için bugün ölçülen 24.289, aynı terim için 12 Ağustos 2026’da ölçülen 24.225’in üzerinde — veri tabanı gerçekten büyüyor ve sayaç bunu yansıtıyor.

Bu yazıdaki bütün ölçümler tek kelimelik veya tek bir yerleşik terimden oluşan aramalardır. Bunun nedeni aşağıda açıklanan ve ölçüm yaparken bilmeniz gereken bir davranıştır.

Tarama tarihi: 16.08.2026. Veri tabanı her gün büyüdüğü için sayılar zamanla artar; bir teze aktarırken kendi tarama tarihinizi yazın. Aramayı kendiniz yapmak isterseniz Ulusal Tez Merkezi arama rehberimiz adım adım anlatıyor.

Nicel analiz programları hangi sıklıkta anılıyor?

Kaynak: YÖK Ulusal Tez Merkezi, “Tümü” araması, tarama tarihi 16.08.2026.

Tablodaki en çarpıcı bulgu, ikinci sıranın bir istatistik programı olmamasıdır. Excel, 9.614 kayıtla AMOS’un üç katından fazla anılıyor. Bu, Excel’in ileri analiz için kullanıldığı anlamına gelmez; veri girişi, veri temizliği ve grafik üretimi de aynı adı metne sokar. Ama tezlerin veri hattında Excel’in yaygın bir durak olduğunu gösterir.

Nitel analiz programlarında tablo neden tersine dönüyor?

Kaynak: YÖK Ulusal Tez Merkezi, “Tümü” araması, tarama tarihi 16.08.2026.

Uluslararası yazında NVivo genellikle en görünür nitel analiz yazılımıdır. Türkiye’de tablo tersine dönüyor: MAXQDA, NVivo’nun yaklaşık 3,5 katı kayıtta anılıyor. ATLAS.ti ise 70 kayıtla neredeyse yok denecek düzeyde.

Bu, nitel bir tez yazacaksanız doğrudan işinize yarayan bir bilgidir: MAXQDA ile çalışan bir tez, Türkçe yazılmış çok daha geniş bir örnek havuzuna, daha fazla Türkçe anlatıma ve büyük olasılıkla bölümünüzde bu programı bilen daha fazla kişiye sahip olacaktır. Programın kendisini seçerken bakmanız gereken ölçütler bundan ibaret değildir; iki programın karşılaştırması ayrı bir yazının konusu.

İki programı birlikte aratıp “kaç tez ikisini de kullanmış” diye sayabilir misiniz?

Hayır, ve bu ölçüm yapan herkesin bilmesi gereken bir sınırdır. Ulusal Tez Merkezi’nin arama kutusu birden çok kelimeyi “ikisi de geçsin” mantığıyla işlemez. Kelime sırası sonucu değiştirir:

Kaynak: YÖK Ulusal Tez Merkezi, “Tümü” araması, tarama tarihi 16.08.2026.

Aynı iki kelime, yalnızca sırası değiştiği için 21.551’den 216’ya düşüyor. Küme mantığıyla çalışan bir arama böyle davranmaz; buradaki eşleşme kelimelerin birlikte ve sırayla geçmesine duyarlıdır.

Pratik sonuçları şunlardır. Yerleşik bir terimi (“içerik analizi”, “yapısal eşitlik”) aratmak güvenlidir, çünkü o kelimeler metinde zaten yan yana geçer. Buna karşılık kendi kafanızda birleştirdiğiniz iki kavramı (“eğitim SPSS” gibi) aratıp çıkan sayıyı “her ikisini de içeren tez sayısı” diye okumak yanlıştır; böyle bir arama bu veri tabanında sıfır bile döndürebilir ve bu, öyle bir tez olmadığı anlamına gelmez.

Bu yüzden yukarıdaki program tablolarının tamamı tek terimli aramalardan oluşuyor. Bir alan ile bir programı kesiştirmek isterseniz, arama kutusunda değil, sonuç listesinin kendi süzgeçlerinde daraltma yapmanız gerekir.

Bu sayılar tam olarak neyi söylemez?

Dört sınır, sayıları okurken aynı anda akılda tutulmalıdır:

1. Bunlar “o programı kullanan tez sayısı” değildir. Her sayı, terimin kaydın herhangi bir alanında geçtiği tez sayısıdır. Bir programı kullanıp adını özetinde anmayan tez bu sayıya girmez; programı yalnızca eleştiren bir tez ise girer.
2. Sayılar toplanamaz. Bir tez hem SPSS hem AMOS hem Excel ile eşleşebilir. Toplamı almak aynı tezi birden çok kez saymaktır.
3. “R programlama” araması R’yi sistematik olarak eksik sayar. Tek harflik bir terimi aramak anlamsız gürültü ürettiği için daraltılmış bir ifade kullanıldı. Gerçek R kullanımı 223’ten yüksektir; ne kadar yüksek olduğu bu yöntemle ölçülemez.
4. “Excel” araması ise fazla sayabilir. Ad, analizle ilgisi olmayan bağlamlarda da geçer.

Buna karşılık bu ölçümün, yöntem adlarını sayan ölçümlere göre bir üstünlüğü var: program adları özel isimdir. “Nitel araştırma” teriminin Türkçe ve İngilizce yazımı sayıyı bölerken, SPSS her dilde SPSS’tir. Yani dil sınırı burada, yöntem adlarını ölçen çalışmalara kıyasla daha zayıf işler. Aynı veri tabanını yöntem adlarıyla ölçen ve o sınırı ayrıntılı tartışan araştırma yöntemleri sayıları yazımızı bu tablonun kardeşi olarak okuyabilirsiniz.

Bu tablo sizin program seçiminizi nasıl etkilemeli?

Sayılar bir tavsiye değildir, bir bağlamdır. Şu üç biçimde kullanılabilir:

• Destek bulmak için. SPSS ve MAXQDA’nın baskınlığı, bu programlarla çalışırken bölümünüzde soru sorabileceğiniz kişi bulma olasılığınızın yüksek olduğu anlamına gelir. Tez yazarken bu, küçümsenecek bir avantaj değildir.
• Örnek tez bulmak için. Kullanacağınız programın adını Ulusal Tez Merkezi’nde tek başına aratın, sonra sonuç listesinin süzgeçlerinden kendi alanınıza ve tez türünüze daraltın. Böylece analiz bölümünüzün nasıl yazıldığını görebileceğiniz gerçek örneklere ulaşırsınız. (Alan adıyla program adını arama kutusunda birleştirmeyin — bir önceki bölümdeki nedenle bu yanıltıcı sonuç verir.)
• Ayırt edici olmak için. Jamovi, JASP veya R ile çalışmak sayıca nadirdir; bu bir dezavantaj değil, yöntem bölümünüzde açıklanmayı hak eden bilinçli bir tercihtir. Nadir bir aracı seçtiyseniz gerekçesini yazın.

Hangi programı seçerseniz seçin, lisansınızın nereden geldiğini baştan öğrenin. Ücretli programların çoğu üniversite lisansıyla kullanılır ve mezuniyetten sonra erişim kesilir. Üniversitenizin size hangi kaynakları açtığını akademik veri tabanı erişimi yazımızda anlatmıştık; aynı soruyu yazılım için de kütüphanenize veya bilgi işlem birimine sormak gerekir.

Bu ölçümü kendi tezinizde nasıl kullanırsınız?

Bir veri tabanı sayısını teze koymanın doğru yolu, sayıyı yalın hâlde bırakmak değil, üç cümlelik bir paket hâlinde yazmaktır: ölçümün kendisi, nasıl elde edildiği ve neyi göstermediği. Aşağıdaki iskelet doğrudan uyarlanabilir:

“YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında ‘Tümü’ arama türüyle yapılan taramada (tarama tarihi: …) ‘MAXQDA’ terimi … kayıtta geçmektedir. Bu sayı, terimin kaydın herhangi bir alanında geçtiği tez sayısını gösterir; ilgili yazılımı kullanan tez sayısına eşit değildir. Programı kullanmakla birlikte adını özetinde anmayan tezler bu sayıya dâhil değildir.”

Üçüncü cümle en önemlisidir. Bir sayıyı sınırıyla birlikte veren öğrenci, savunmada o sayı üzerinden sıkıştırılamaz; sınırı yazmayan öğrenci ise ilk soruda savunmasız kalır. Aynı disiplin, yöntem bölümünde yaptığınız her ölçüm için geçerlidir.

Aynı yöntemi kendi alanınızın doygunluğunu ölçmek için de kullanabilirsiniz: alanınızın adını tek başına aratıp kaç tez olduğunu görmek, konunuzun ne kadar çalışıldığına dair somut bir gösterge verir. Bir sayıyı veya bir mevzuat hükmünü teze koymadan önce kaynağından doğrulama alışkanlığı için kaynak ve mevzuat doğrulama rehberimize bakabilirsiniz.

Bu tablo önümüzdeki yıllarda değişir mi?

Büyük olasılıkla evet, ama yavaş. Bu tür sayılar birikimlidir: tablo yalnızca bu yıl yazılan tezleri değil, veri tabanındaki bütün tezleri sayar. Bu yüzden yeni bir programın yükselişi, toplam sayılarda ancak yıllar içinde görünür hâle gelir. Bugün 445 kayıtta anılan bir programın payı hızla artıyor olabilir ve tabloya bakarak bunu göremezsiniz.

Eğilimi görmek isterseniz aramayı yıl aralığıyla daraltmanız gerekir; sistem bunu destekler. Örneğin aynı terimi önce son beş yıl, sonra tüm yıllar için aratıp iki sayıyı karşılaştırmak, birikimli toplamın gizlediği hareketi ortaya çıkarır. Bu, tezinizin yöntem bölümünde savunabileceğiniz küçük ama gerçek bir katkıdır.

Pratik kural: ücretsiz ve açık kaynaklı programların (Jamovi, JASP, R) payının artması beklenir, çünkü lisans engeli yoktur ve mezuniyet sonrasında erişim kaybı yaşanmaz. Ancak bu bir beklentidir, ölçüm değildir — tezinize yazacaksanız kendi yıl aralıklı ölçümünüzle desteklemeniz gerekir.

Analiz bittikten sonra sıra yazmaya geliyor

Program seçimi, tez sürecinin görünen kısmıdır. Görünmeyen ve çoğu öğrencinin asıl takıldığı kısım, çıktıları akademik dile çevirmektir: hangi tablo metne girer, hangi katsayı nasıl raporlanır, bulgular bölümü hangi sırayla kurulur. Güvenirlik katsayısını raporlarken izlenecek yol için Cronbach alfa yazımıza bakabilirsiniz.

Sayılar elinizdeyken cümleleri kurmakta zorlanıyorsanız Tesify ile tezinizi yazmaya başlayabilir, bulgularınızı akademik dille ifade eden bir taslak üretip üzerinde kendiniz çalışabilirsiniz. Analizi de yorumu da siz yaparsınız; metnin sorumluluğu size aittir.

Sık sorulan sorular

Türk tezlerinde en çok hangi analiz programı kullanılıyor?

Adı en çok anılan program SPSS’tir: 16.08.2026 tarihli ölçümde 67.546 kayıt. Bu, “en çok kullanılan” ile aynı şey değildir, ancak aradaki fark diğer tüm programlara göre o kadar büyüktür ki baskınlık tartışmasızdır.

Bu sayılar kaç tez üzerinden hesaplandı?

Her sayı bağımsız bir aramanın sonucudur; ortak bir payda üzerinden yüzde hesaplanmamıştır. Bir tez birden çok terimle eşleşebildiği için sayılar toplanamaz ve oranlanamaz.

Neden MAXQDA Türkiye’de NVivo’dan önde?

Ölçüm bunu gösteriyor ama nedenini söylemiyor. Lisanslama, eğitim yaygınlığı ve Türkçe kaynak zenginliği akla gelen açıklamalardır; hiçbiri bu veriyle kanıtlanamaz. Tezinizde bu farkı nedeniyle birlikte iddia etmeyin.

Ölçümü kendim tekrarlayabilir miyim?

Evet. Ulusal Tez Merkezi’nde arama türünü “Tümü” bırakıp terimi yazmanız yeterlidir. Kendi tarama tarihinizle birlikte kaydedin; sayılar zamanla artar.

Bu tabloyu tezimde kaynak gösterebilir miyim?

Ölçümü kendiniz tekrarlayıp kendi sayınızı yazmanız daha doğrudur. Kaynak gösterirken veri tabanının adını, arama terimini, arama türünü ve tarama tarihini birlikte verin.

SPSS ücretsiz mi?

Hayır, ticari bir üründür ve çoğu öğrenci üniversite lisansıyla kullanır. Lisansın kapsamını ve mezuniyet sonrasında ne olacağını üniversitenizin bilgi işlem birimine sormanız gerekir.

Jamovi veya JASP kullanırsam jüri sorun eder mi?

Sorun etmesi için bir neden yoktur, ancak nadir oldukları için yöntem bölümünde programın adını, sürümünü ve neden seçtiğinizi yazmanız beklenir. Bu her program için geçerli iyi bir uygulamadır.

Nitel tezde mutlaka bir yazılım kullanmalı mıyım?

Hayır. Yazılım kodlamayı düzenler, kodlamayı sizin yerinize yapmaz. Elle kodlanmış nitel bir tez de tamamen geçerlidir; önemli olan kodlama sürecini şeffaf biçimde anlatmanızdır.

Programın sürümünü yazmam gerekir mi?

Evet. Yöntem bölümünde programın adı ve sürümü birlikte verilir; bu, analizin tekrarlanabilirliği için gereklidir.

Ölçümde neden “R” değil “R programlama” arandı?

Tek harflik bir terim, veri tabanında sayısız alakasız kaydı eşleştirir. Daraltılmış ifade kullanıldı; bu yüzden R’nin gerçek yaygınlığı tabloda olduğundan düşük görünüyor.

Excel ile tez analizi yapılır mı?

Temel betimsel istatistikler ve grafikler için kullanılabilir. İleri analizlerde ise varsayım testleri ve çıktı standartları açısından sınırlıdır; hangi analizi hangi araçla yaptığınızı yöntem bölümünde ayrı ayrı belirtin.

Sayılar neden 2.000’de kesilmiyor?

2.000, sistemin ekranda gösterebileceği kayıt sayısının sınırıdır; bildirilen toplam sayı bundan bağımsızdır ve gerçek toplamı verir.