Kısa yanıt: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün Tez Yazım Yönergesi sayfa düzenini kesin biçimde (A4, 12 punto, iki aralık, dipnotlar dâhil en çok 30 satır; üst ve alt 2 cm, sol ve sağ 3 cm), kapak, iç kapak, onay ve beyan sayfalarını ek örneklerle belirler; atıf ve kaynakça sistemini ise araştırmacının seçimine bırakır. Teslim süreci ayrı bir enstitü sayfasında anlatılır. Bu yazı yalnızca bu iki belgenin söylediklerini aktarıyor.
Bir uyarı: Ankara Üniversitesi’nde birden fazla enstitü vardır ve her birinin kendi yazım belgesi olabilir; arama sonuçlarında Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nün ayrı bir tez yazım kılavuzu da görünür. Aşağıdakiler yalnızca Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün belgeleri için geçerlidir; başka bir enstitüdeyseniz kendi enstitünüzün belgesini açın.
Hangi belgeler var ve ne kadar güncel?
Enstitünün “Tez Yazım Kılavuzu” sayfası, bir PDF’e bağlantı verir. PDF’in başlığı “Tez Yazım Yönergesi”dir, on bir sayfadır ve sunucuda 19 Mart 2025 tarihli son değişiklik bilgisi taşır. İkinci belge, enstitünün “Tezli Yüksek Lisans ve Doktora Programı Öğrencileri için Tez Savunması Öncesi Tezin Enstitüye Teslimi Süreci” başlıklı sayfasıdır; sayfa 8 Kasım 2021 tarihlidir. İkisini birlikte okumak gerekir: Yönerge tezin biçimini, teslim sayfası ise savunma öncesi adımları anlatır.
Belgelerin tarihleri farklı olduğu için, jüri sürecine girmeden önce enstitüden güncel olup olmadığını teyit etmek akıllıca olur. Özellikle benzerlik oranı ve teslim adımları gibi süreçsel konular, belgelerin yazıldığı tarihten sonra değişmiş olabilir. Üniversite içinde her enstitünün yazım ve teslim süreci farklı olabildiği için, başka üniversitelerle karşılaştırma için ODTÜ ve Hacettepe kılavuz karşılaştırmasına ve İstanbul Üniversitesi’nin enstitülere göre değişen kurallarına bakabilirsiniz.
Sayfa düzeni nasıl olmalı?
Yönergeye göre tez, A4 standardında birinci hamur kâğıda, dipnotlar dâhil, iki aralıkla ve 12 puntoyla yazılmış en çok 30 satırdan oluşmalıdır. Gerekçe olarak, jüri üyelerinin metin hakkında aldığı notlara yer açmak gösterilir. Kenar boşlukları şöyledir:
| Boşluk | Ölçü |
|---|---|
| Üst | 2 cm |
| Alt | 2 cm |
| Sol | 3 cm |
| Sağ | 3 cm |
Yönerge ayrıca her yeni bölüm için yeni bir sayfa açılmasını, bölüm başlıklarının aynı sayfada devam etmesini, alt bölüm başlıkları ile satır başlarının genellikle bir önceki satırdan iki satır atlanarak koyu puntoyla yazılmasını ister. Giriş, sonuç ve bölüm başlıklarının bulunduğu sayfalara sayfa numarası yazılmaz; kısaltmalar ve içindekiler sayfaları Romen rakamıyla numaralandırılır.
Belgede yazı tipinin adı, tablo ve şekil başlığı biçimi, başlık düzeyi sayısı ya da cilt biçimi gibi konularda bir hüküm bulunmaz. Bu konularda enstitüye ya da danışmana sormanız gerekir; “yönergede yazmıyor” demek, “serbest” demek anlamına gelmeyebilir. Genel bir ulusal tez biçimi olmadığını ve kılavuzların birbirinden farklılaştığını kılavuz karşılaştırma yazısında görebilirsiniz.
Atıf sistemi: APA mı, dipnot mu?
Yönerge tek bir atıf sistemi dayatmaz. Giriş bölümünde, biçimsel kurallar konusunda evrensel bir standart bulunmadığını, bazı disiplinlerde meslek örgütünün kurallarının (örnek olarak APA) geçerli kabul edildiğini ve araştırmacılara belirli bir biçimsel düzeni gözetmeleri önerildiğini belirtir; araştırmacıya, anılan ölçütlerden istediğini seçme özgürlüğü saklı kalır. Üç yaklaşımdan örnek verilir: Anglo-Sakson sistem, Kıta Avrupası sistemi ve kaynakça düzenleri.
Anglo-Sakson sistemde metin içi gönderme
Yönerge bu sistemde göndermeleri metin içinde, parantezle gösterir. Belirli bir cümle, kavram ya da paragraf için “(Giddens, 1996: 13)” biçimi; çalışmanın bütününe gönderme için “(Giddens, 1996)”; birden fazla yazar için soyadı sırasına göre, aralarında noktalı virgülle “(Castells, 1983; Giddens, 1996; Habermas, 1996)”; belirli bir bölüm için “(Giddens, 1996: 13-24)” ya da “(Giddens, 1996: 13 vd.)” örnek verilir. Yönerge, bu sistemde dipnotun metnin akışındaki açıklamalar ve konunun başka boyutlarına dikkat çekmek için kullanıldığını, sayfa altında ya da metnin sonunda yer alabileceğini söyler.
Kıta Avrupası sisteminde dipnot
Bu sistemde göndermeler metin içinde gösterilmez; kaynağın künyesi dipnotta verilir. Dipnotlar sayfa altlarında ya da çalışmanın sonundaki “notlar” bölümünde yer alır. Yönerge, tekrarları azaltmak için bir “kısaltmalar” bölümü eklemeyi, arka arkaya aynı kaynağa gönderme yapılıyorsa “ibid”, “idem” gibi Latince terimlerden ya da “a.g.e.” (adı geçen eser) ve “a.g.m.” (adı geçen makale) gibi kısaltmalardan yararlanmayı örnekler. Hukuk gibi dipnot geleneğinin güçlü olduğu alanlarda bu sistem yaygındır; hangi sistemi seçeceğinizi danışmanınıza sorun.
Pratik sonuç şudur: Yönerge size iki sistemden birini seçme özgürlüğü verir ama seçtiğiniz sistemi tez boyunca tutarlı uygulamanızı bekler. Seçiminizi tez önerisi aşamasında danışmanınızla netleştirin. APA 7 seçecekseniz biçimin ayrıntıları için APA 7 metin içi atıf ve APA 7 kaynakça yazılarına bakın; ancak yönergedeki örnek biçimlerin (ör. “Giddens, A., (1996)”) APA 7’den farklı olduğunu, enstitünüzün hangi biçimi kabul ettiğini ise danışmandan ve enstitüden teyit etmeniz gerektiğini unutmayın.
Kaynakçada hangi kurallar var?
Yönergenin kaynakça bölümü şu kuralları sayar:
- Kaynakça, yazarların soyadı sırasına göre düzenlenir.
- Künyelerde kesinlikle kısaltmaya başvurulmaz; iki istisna vardır: Aynı derleme kitaptaki makalelerde editörün tam künyesi kaynakçada verilmek koşuluyla kısaltılmış gönderme yapılabilir; yer ve yayınevi adları (NY, Lon., İst., Ank., YKY gibi) kısaltılabilir.
- Bir yazarın birden çok yapıtı varsa önceki tarihli yapıt önce gösterilir; aynı yıl yayımlanan birden çok yapıt için yayın tarihlerinin sonuna a, b, c harfleri eklenir.
- Bir kitap ya da makalenin birden çok yazarı varsa, adı ilk yer alan yazarın soyadı esas alınır; yazar sayısı üçten fazlaysa ilk yazardan sonra “ve diğerleri” ya da “et al” yazılır.
- Dergi ve derleme kitap makaleleri için ayrı künye örnekleri verilir (cilt, sayı, sayfa aralığı dâhil).
Yönergedeki örnek künyeler, yer ve yayınevi gibi öğelerde farklı düzenlerden birini seçmeye izin verir; önemli olan seçtiğiniz düzenin kaynakça boyunca aynı olmasıdır. Yazar sayısı kuralı, APA 7’deki yazar kuralından farklı olabilir; kaynakçanızı bu iki biçimden birine göre kurup diğerinin kurallarını karıştırmayın.
İki sistem yan yana: hangisi hangi işe yarar?
| Ölçüt | Metin içi gönderme (Anglo-Sakson) | Dipnot (Kıta Avrupası) |
|---|---|---|
| Kaynağın yeri | Metin içinde parantezle: soyadı, yıl, gerekirse sayfa | Sayfa altında ya da çalışmanın sonundaki notlar bölümünde |
| Yazar için | Kolaylık sağlar | Her göndermede tam künye gerektirir; kısaltmalar bölümü ve “a.g.e.” gibi kısaltmalarla hafifletilir |
| Okuyucu için | Kaynağa dönmek için kaynakçaya bakmak gerekir | Künye aynı sayfadadır |
| Dipnotun işlevi | Açıklama ve konunun başka boyutlarına dikkat çekme | Kaynak gösterme |
Tablo, yönergenin kendi gerekçelendirmesini özetler: Yönerge metin içi sistemin yazara kolaylık sağlarken okuyucunun işini zorlaştırdığını, dipnot sisteminin ise yazarın işini zorlaştırırken okuyucunun işini kolaylaştırdığını belirtir. Bu cümleler bir yasak ya da zorunluluk değil, bir tercih çerçevesidir. Hangi sistemi seçerseniz seçin, tezin başından sonuna aynı sistemi ve aynı künye düzenini kullanmanız gerekir.
Yönergedeki örneklerden bir çalışma sayfası
Yönerge, kaynakçada aynı yazarın birden çok yapıtı için şu mantığı örnekler: Önce önceki tarihli yapıt gelir; aynı yıl yayımlanan yapıtlarda yıla a, b, c harfleri eklenir. Bunu kendi kaynakçanız için bir mini alıştırmaya çevirebilirsiniz:
- Aynı yazarın iki farklı yılda yayımlanmış iki kaynağını yan yana yazın ve eski tarihliyi üste koyun.
- Aynı yazarın aynı yıldan iki kaynağı varsa yıla a ve b harflerini ekleyin ve metin içi göndermelerde de aynı harfleri kullanın.
- Üçten fazla yazarlı bir kaynağı ilk yazarın soyadıyla yazıp “ve diğerleri” ya da “et al” ekleyin.
- Yer ve yayınevi adlarını kısaltıp kısaltmayacağınıza karar verin; kısaltacaksanız kaynakçanın tamamında aynı kısaltmaları kullanın.
Bu dört adımı kaynakçanın ilk on kaynağında deneyin; kuralların tutarlı uygulandığını görmek, tüm listeyi son haftada elle düzeltmekten çok daha az zaman alır. Kaynakça yönetim araçlarının otomatik oluşturduğu künyeleri de aynı dört kuralla kontrol edin: Araç, yönergenizin kısaltma yasağını bilmeyebilir ve künyeye kendi biçimini uygulayabilir.
Metin içi göndermede de benzer bir denetim yapın: Yönergedeki örnek, birden fazla yazarın soyadı sırasına göre ve noktalı virgülle ayrılarak verildiğini gösterir. Metninizde “(Habermas, 1996; Castells, 1983)” gibi ters sıralı bir gönderme varsa bunu yönergedeki örneğe göre düzeltin. Sayfa aralığı için “13-24” ve “13 vd.” biçimlerinden hangisini kullanacağınıza da bir kez karar verin ve tutarlı olun.
Kapak, iç kapak, onay ve beyan sayfaları nasıl hazırlanır?
Yönerge, bu sayfalar için Ek 2-5’te şablon örnekleri verir. Aşağıdaki tablo, belgedeki örneklerin içeriğini özetliyor:
| Sayfa | Belgedeki örneğe göre içeriği |
|---|---|
| Kapak (Ek 2) | T.C., Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü; anabilim dalının adı; tezin adı (büyük harflerle, koyu); “Tezli Yüksek Lisans Tezi / Doktora Tezi”; öğrencinin adı soyadı; Ankara ve yıl |
| İç kapak (Ek 3) | Kapaktakilere ek olarak tez danışmanının unvanıyla birlikte adı |
| Onay sayfası (Ek 4) | Enstitü ve anabilim dalı bilgisi, tezin adı, tez türü, tez danışmanı, tez jürisi üyelerinin adı ve soyadı için beş satır, tez savunma tarihi |
| Beyan sayfası (Ek 5) | Danışman adı, tezin adı ve yılı, bilgilerin akademik kurallara ve etik davranış ilkelerine uygun toplandığı, kaynakların eksiksiz gösterildiği ve aksi hâlde yasal sonuçların kabul edildiği beyanı; tarih ve ad-soyad |
Beyan sayfasına ilişkin belgedeki not önemlidir: Tarih kısmına, öğrencinin tezini teslim etmesi için danışmanın yazacağı dilekçenin tarihi yazılmalıdır. Yani beyan sayfasının tarihini kendi keyfinize göre değil, danışman dilekçesine göre doldurmanız gerekir. Onay sayfasındaki beş jüri satırı bir örnektir; kendi jürinizin kaç kişiden oluştuğu enstitü ve program kurallarına bağlıdır. Tez özetinin ise Türkçe ve yabancı dilde, tez yazım kurallarına uygun olarak hazırlanıp tezin sonunda yer alması gerektiği yazılıdır.
Savunmadan önce tez enstitüye nasıl teslim edilir?
Enstitünün teslim sayfası, savunma öncesi dört adımı sayar:
- Tezin kapak, iç sayfa, onay ve beyan sayfası düzenlerinin enstitünün web sayfasındaki standartta hazırlanması esastır; ayrıntı için Tez Yazım Yönergesi’ne gönderme yapılır.
- Tezin bir basılı ve bir dijital nüshası danışman öğretim üyesine teslim edilir.
- Danışman, tezi intihal yazılımı Turnitin’e yükleyip raporu alır; raporun PDF biçimli bir dijital nüshasını ve Turnitin raporunun en altındaki “Benzerlik Endeksi” sayfasını (adını, soyadını ve unvanını yazıp imzalayarak) CD’ye kaydedip öğrenciye teslim eder.
- Danışman, tez jürisinin belirlenmesi için “Tez jürisi kurulmasına ilişkin Danışman Teklifi Formu”nu doldurup öğrencinin anabilim dalı sekreterliği aracılığıyla enstitüye gönderilmesini sağlar.
Sayfada bir hatırlatma da yer alır: Danışmanın daha önce tez intihal raporu almadıysa Ankara Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı’ndan Turnitin hesabı talep etmesi gerekir; danışman başka bir üniversitenin öğretim üyesiyse kendi üniversitesinin hesabıyla rapor almalıdır. Aynı hatırlatma, Ankara Üniversitesi Senatosu’nun 01.04.2019 tarihli ve 523/4594 sayılı kararına dayanarak tez intihal tespit (Turnitin) oranının yüzde 10’u geçemeyeceğini belirtir.
Bu yüzde 10 ifadesi enstitünün sayfasında yazan bir hükümdür; sayfa 2021 tarihlidir ve Senato kararı 2019’dandır. Güncel uygulamayı (hangi bölümlerin hariç tutulduğunu, hangi rapor ayarlarının kullanıldığını) enstitüden ve danışmanınızdan öğrenin. Benzerlik oranının nasıl okunacağı ve ulusal düzeyde nasıl bir tablo olduğu için benzerlik oranı yazısına bakabilirsiniz.
Tesify‘ı 9.000’den fazla öğrenci kullandı ve 15.000’den fazla bölüm yazdı; Tesify tezinizi yapılandırmanıza yardım eder, metnin %100’ü ise sizin tarafınızdan yazılır.
Savunma sonrası: YÖK Ulusal Tez Merkezi aşaması
Bu iki belge, savunma sonrasındaki adımları kapsamaz. Savunmadan sonra tezin Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’ne yüklenmesi süreci için YÖK Tez Merkezi’ne tez yükleme rehberine bakabilirsiniz. Enstitünüzün savunma sonrası düzeltme, ciltleme ve teslim takvimi için ayrıca enstitü sekreterliğine başvurun; bu adımlar için bu yazıdaki iki belgede ayrıntı bulunmaz.
Ankara Üniversitesi SBE’de tez yazarken kontrol listesi
- Kapak, iç kapak, onay ve beyan sayfalarını yönergenin eklerine göre kurdunuz mu?
- Sayfa düzenini (A4, 12 punto, iki aralık, 2-2-3-3 cm) uyguladınız mı ve satır sayısı 30’u aşmıyor mu?
- Giriş, sonuç ve bölüm başlığı sayfalarında sayfa numarası bulunmadığını kontrol ettiniz mi?
- Seçtiğiniz atıf sistemini (metin içi gönderme ya da dipnot) tez boyunca tutarlı uyguladınız mı?
- Kaynakçada soyadı sırası, yıl sırası ve yazar sayısı kurallarına uydunuz mu?
- Tez özetini Türkçe ve yabancı dilde, tezin sonuna eklediniz mi?
- Beyan sayfasının tarihini danışmanın dilekçe tarihine göre yazdınız mı?
- Turnitin raporunu danışmanınızın aldığını ve imzalı Benzerlik Endeksi sayfasının hazır olduğunu doğruladınız mı?
Bu liste, iki belgedeki açık hükümlerin bir özetidir. Listede “belgede yazmıyor” diye atladığınız her konu (yazı tipi, tablo ve şekil başlıkları, cilt) için danışmanınıza ya da enstitü sekreterliğine sormak, son haftada yaşanacak biçim düzeltmelerinden sizi korur.
Sık yapılan hatalar
- Yönergedeki atıf örneklerini APA 7 sanıp aynen kullanmak ya da tersi.
- Bölüm başlığı sayfalarına sayfa numarası koymak.
- Kısaltma yasağını bilmeden kaynakça künyelerini kısaltmak.
- Beyan sayfası tarihini danışman dilekçesine bağlamamak.
- Başka bir enstitünün kılavuzunu bu enstitünün kuralı sanmak.
Sık sorulan sorular
Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tez kaç satır olmalı?
Yönergeye göre sayfa, dipnotlar dâhil, iki aralıkla ve 12 puntoyla yazılmış en çok 30 satırdan oluşmalıdır.
Kenar boşlukları kaç santimetre olmalı?
Üst ve alt boşluk 2 cm, sol ve sağ boşluk 3 cm olmalıdır.
APA 7 kullanmak zorunlu mu?
Yönerge tek bir sistemi dayatmaz; APA’yı yalnızca bazı disiplinlerde geçerli kabul edilen bir örnek olarak anar. Hangi sistemi kullanacağınızı danışmanınıza ve enstitüye teyit ettirin.
Kaynakçada yazar sayısı üçten fazlaysa ne yapılır?
Yönergeye göre ilk yazarın soyadı esas alınır ve adın arkasına “ve diğerleri” ya da “et al” eklenir.
Kaynakçada kısaltma yapılabilir mi?
Künyelerde kısaltma yapılmaz; yer ve yayınevi adları ile aynı derleme kitaptaki makalelere gönderme gibi sınırlı istisnalar vardır.
Sayfa numarası hangi sayfalara yazılmaz?
Giriş, sonuç ve bölüm başlıklarının bulunduğu sayfalara sayfa numarası yazılmaz; kısaltmalar ve içindekiler Romen rakamıyla numaralandırılır.
Beyan sayfasının tarihi neye göre yazılır?
Belgedeki nota göre öğrencinin tezini teslim etmesi için danışmanın yazacağı dilekçenin tarihi yazılmalıdır.
Tezi savunmadan önce kime teslim ederim?
Enstitünün teslim sayfasına göre tezin bir basılı ve bir dijital nüshası danışman öğretim üyesine teslim edilir.
Turnitin raporunu kim alır?
Sayfaya göre raporu tez danışmanı alır ve PDF biçimli dijital nüshayı imzalı Benzerlik Endeksi sayfasıyla öğrenciye teslim eder.
Turnitin oranı kaç olmalı?
Enstitünün sayfasında, Senato’nun 01.04.2019 tarihli kararına dayanarak oranın yüzde 10’u geçemeyeceği yazılıdır; güncel uygulamayı enstitüden teyit edin.