SPSS mi, jamovi mi, JASP mı? Tez analizi için üç program karşılaştırması (2026)

Kısa cevap: enstitünüz SPSS lisansı veriyorsa ve tezinizde standart testler kullanacaksanız SPSS’te kalın. Lisansınız yoksa, mezuniyet sonrasını düşünüyorsanız veya Bayesçi analiz yapacaksanız jamovi ve JASP tez düzeyinde fazlasıyla yeterlidir. Üçü de aynı testleri hesaplar.

Karşılaştırma tablosu

Anılma sıklıkları: YÖK Ulusal Tez Merkezi, “Tümü” araması, tarama tarihi 16.08.2026. Bu sayılar terimin kayıtta geçtiği tez sayısıdır, kullanım sayısı değildir; ayrıntı için analiz programları ölçümü yazımıza bakın.

Üç program aynı işi mi yapıyor?

Tez düzeyinde büyük ölçüde evet. t-testi, ANOVA, ki-kare, korelasyon, regresyon, güvenirlik analizi ve faktör analizi üçünde de vardır ve aynı veriyle aynı sonucu üretirler. Bir istatistiksel testin sonucu programa göre değişmez; değişen, o sonuca kaç tıklamayla ulaştığınız ve çıktının nasıl göründüğüdür.

Fark, üç yerde ortaya çıkar: lisans, çıktının biçimi ve çevrenizde kimin yardım edebileceği. Bu üçü, istatistiksel yeteneklerden çok daha belirleyicidir ve program seçiminizi gerçekte bunlar belirlemelidir.

Bu yüzden aşağıdaki bölümler, hangi programın “daha güçlü” olduğunu tartışmıyor. Tez yazan bir öğrencinin gerçekten karşılaştığı sorulara göre ilerliyor: lisansım ne zaman bitiyor, takıldığımda kime soracağım, jüri ne der, ve analizi bitirdiğimde çıktıyı metne nasıl taşırım.

SPSS neden hâlâ varsayılan?

Türkiye’de SPSS’in konumu tartışmasız: adı 67.546 tez kaydında geçiyor, ikinci sıradaki Excel’in yedi katı. Bu baskınlığın pratik bir sonucu var — SPSS kullanırsanız yardım bulursunuz. Danışmanınız muhtemelen SPSS bilir, bölümünüzdeki doktora öğrencileri SPSS bilir, Türkçe kaynakların neredeyse tamamı SPSS anlatır ve alanınızdaki örnek tezlerin çıktı görselleri SPSS çıktısıdır.

Bir tez yazarken bu avantaj küçümsenmemelidir. Analizde tıkandığınızda size on dakikada yardım edebilecek birinin olması, programın teknik üstünlüğünden çok daha değerlidir. Tez sürecinde asıl kaybedilen şey zamandır, ve destek bulamamak zamanın en hızlı harcandığı yerdir.

SPSS’in dezavantajı tektir ama büyüktür: ticari bir üründür. Çoğu öğrenci onu üniversitesinin lisansıyla kullanır ve o lisansın bir bitiş tarihi vardır.

Mezuniyetten sonra ne oluyor?

Bu, program seçiminin en çok göz ardı edilen ve sonradan en çok canı yakan boyutudur. Tezinizi savundunuz, mezun oldunuz — ve altı ay sonra tezinizden bir makale çıkarmak istediğinizde analizi tekrar açamıyorsunuz, çünkü kurumsal lisansınız artık yok.

Üç somut senaryoda bu sorun ortaya çıkar: hakem “şu analizi de ekleyin” dediğinde, bir veri hatası fark edip düzeltmeniz gerektiğinde ve tezinizi bir başka çalışmada temel almak istediğinizde. Açık kaynak bir programla çalıştıysanız bu senaryoların hiçbiri sorun değildir; dosyanızı açar, çalışırsınız.

Bu yüzden pratik bir öneri: SPSS kullanacak olsanız bile ham verinizi programdan bağımsız bir biçimde (CSV gibi) saklayın. Böylece hangi programa geçerseniz geçin veriniz elinizde kalır. Üniversitenizin size hangi kaynakları hangi süreyle açtığını öğrenmek için akademik veri tabanı erişimi yazımızdaki mantığı yazılıma da uygulayın: kütüphanenize veya bilgi işlem birimine lisansın kapsamını ve bitiş tarihini sorun.

jamovi kimin için?

jamovi kendini kendi sitesinde “free and open statistical spreadsheet” — ücretsiz ve açık bir istatistik elektronik tablosu — olarak tanıtıyor ve topluluk temelli bir proje olduğunu belirtiyor. Tarayıcıdan çalıştırılabilen ücretsiz bir bulut sürümü de sunuyor.

Tez yazan bir öğrenci için en güçlü yanı, SPSS’ten geçişin kolay olması. Veriyi satır-sütun mantığında görürsünüz, analizi menüden seçersiniz, sonuç sağ tarafta belirir. SPSS alışkanlığı olan biri birkaç saatte uyum sağlar.

İkinci güçlü yanı, sonuçların anlık güncellenmesidir. Bir seçeneği değiştirdiğinizde çıktı yeniden hesaplanır; bu, “acaba şunu da denesem” sorusunu ucuzlatır ve analizinizi gerçekten anlamanızı kolaylaştırır.

Zayıf yanı ise Türkiye bağlamında nettir: 445 kayıt. Bölümünüzde jamovi bilen birini bulma olasılığınız düşüktür, dolayısıyla takıldığınızda İngilizce kaynaklara ve topluluk forumlarına yönelmeniz gerekir.

JASP kimin için?

JASP kendi sitesinde “an open-source project supported by the University of Amsterdam” olarak tanımlanıyor ve ayırt edici özelliğini şöyle anlatıyor: “JASP offers standard analysis procedures in both their classical and Bayesian form.” Yani standart analizleri hem klasik hem Bayesçi biçimde sunuyor.

Bu, JASP’ı seçmenin en güçlü gerekçesidir. Tezinizde Bayesçi bir analiz yapacaksanız veya klasik testin yanına Bayes faktörü eklemek istiyorsanız, JASP bunu ek modül kurmadan, aynı arayüzde verir. Türkiye’de Bayesçi analiz içeren bir tez hâlâ nadir olduğu için, bu yönde bir tercih yöntem bölümünüzde gerçek bir ayırt edicilik yaratır.

Buna karşılık, tezinizde yalnızca t-testi ve ANOVA yapacaksanız JASP’ın bu üstünlüğü size bir şey kazandırmaz; o durumda seçim yine destek bulma kolaylığına döner.

Varsayım kontrollerini hangisi kolaylaştırıyor?

Tez analizinde asıl not kaybettiren yer testin kendisi değil, testin varsayımlarının kontrol edilip edilmediğidir. Normallik, varyansların homojenliği ve bağımsızlık kontrol edilmeden yapılan bir t-testi, sayısal olarak doğru ama yöntemsel olarak savunulamaz bir sonuçtur.

Üç programın bu konudaki farkı şudur: SPSS’te varsayım testlerini çoğu zaman ayrıca istemeniz gerekir — menüdeki kutucukları işaretlemezseniz çıktıda görünmezler. jamovi ve JASP ise varsayım kontrollerini analiz panelinin içine yerleştirir; ilgili kutucuk analizle aynı ekranda durur ve işaretlediğiniz anda sonuç aynı çıktıya eklenir.

Bu küçük arayüz farkı, pratikte önemli bir sonuç doğurur: varsayım kontrolünü unutmak jamovi ve JASP’ta daha zordur. Hangi programı kullanırsanız kullanın, kontrol ettiğiniz her varsayımı ve sonucunu yöntem bölümünde yazın; varsayım karşılanmadığında ne yaptığınızı da eklemeniz gerekir.

Hangi durumda hangisi? Net öneriler

• Üniversiteniz SPSS lisansı veriyor ve standart testler yapacaksınız → SPSS. Destek kolaylığı her şeyin önündedir. Program değiştirmek için bir nedeniniz yok.
• Lisansınız yok veya lisans süresi tezinizden önce bitiyor → jamovi. SPSS’e en yakın deneyimi ücretsiz veren seçenektir ve geçiş maliyeti en düşüktür.
• Bayesçi analiz yapacaksınız veya klasik testin yanına Bayes faktörü koyacaksınız → JASP. Bu iş için tasarlanmış olan odur.
• Tezden sonra akademiye devam etmeyi düşünüyorsunuz → jamovi veya JASP ile başlayın. Kurumsal lisansa bağımlı olmayan bir iş akışı kurmak, uzun vadede zaman kazandırır.

Bir uyarı: tez ortasında program değiştirmeyin. Analizinizi bir programda kurduysanız, ikinci bir programa geçmek yalnızca zaman kaybı değil, sonuçlarınızı yeniden doğrulama yükü de getirir. Değişiklik yapacaksanız analiz aşamasına başlamadan önce yapın.

Jüriniz ücretsiz bir program kullanmanıza ne der?

Jüri, sonucun doğruluğuyla ilgilenir; hangi programın kullanıldığı kendi başına bir eleştiri konusu değildir. Ancak nadir bir araç seçtiyseniz yöntem bölümünde bunu açıklamanız beklenir — ki bu zaten her program için geçerli iyi bir uygulamadır.

Yazmanız gereken üç şey vardır: programın adı, sürüm numarası ve hangi analizler için kullanıldığı. Örneğin: “Veriler jamovi 2.x sürümü kullanılarak analiz edilmiştir.” Nadir bir program seçtiyseniz buna kısa bir gerekçe ekleyin: erişilebilirlik, tekrarlanabilirlik veya Bayesçi analiz ihtiyacı gibi. Gerekçesi yazılmış bir tercih, savunmada eleştiri değil artı puan getirir.

Bu arada, program seçiminizin belgeyi yazdığınız araçla ilgisi yoktur; metnin kendisini Word’de mi LaTeX’te mi yazacağınız ayrı bir karardır ve Word mü LaTeX mi yazımızda ele alınmıştır.

Geçiş yapacaksanız nelere dikkat etmelisiniz?

1. Ham veriyi CSV olarak dışa aktarın. Program bağımsız tek biçim budur.
2. Değişken etiketlerinizi ayrı bir belgede tutun. Aktarımda etiketler ve değer açıklamaları kaybolabilir; bunları elle yeniden kurmanız gerekebilir.
3. Ters kodlanmış maddeleri kontrol edin. Kodlama dönüşümleri her zaman taşınmaz; taşınmadıysa güvenirlik katsayınız yanlış çıkar. Bu hatanın nasıl fark edileceğini Cronbach alfa yazımızda anlattık.
4. Bir analizi iki programda birden çalıştırıp sonuçları karşılaştırın. Geçişin doğru yapıldığını kanıtlamanın en hızlı yolu budur; iki çıktı aynıysa gönül rahatlığıyla devam edebilirsiniz.
5. Eksik veri ayarlarını yeniden kontrol edin. Programlar eksik veriyi varsayılan olarak farklı işleyebilir; bu, aynı veriyle farklı örneklem büyüklüğü raporlamanıza yol açar.

Analiz bitti, sıra metinde

Hangi programı seçerseniz seçin, çıktı ekranı ile tez metni arasında hâlâ bir mesafe vardır: hangi tablonun metne gireceği, katsayıların hangi biçimde yazılacağı ve bulguların hangi sırayla anlatılacağı program tarafından çözülmez. Bu noktada takılırsanız Tesify ile tezinizi yazmaya başlayabilir, elinizdeki bulguları akademik dile çeviren bir taslak üretip üzerinde kendiniz çalışabilirsiniz. Analiz sizin, yorum sizin, sorumluluk sizin.

Sık sorulan sorular

jamovi ve JASP gerçekten ücretsiz mi?

jamovi kendi sitesinde ücretsiz ve açık kaynak olduğunu belirtiyor; JASP ise Amsterdam Üniversitesi destekli bir açık kaynak projesi olarak tanımlanıyor. İkisini de indirmek için ödeme yapmanız gerekmez.

SPSS ile jamovi aynı sonucu verir mi?

Standart testlerde evet. Aynı veriyle aynı testi çalıştırdığınızda katsayılar eşleşir. Farklı çıkıyorsa neredeyse her zaman eksik veri ayarı veya değişken tanımı farklıdır.

Tez ortasında program değiştirebilir miyim?

Teknik olarak evet, ama önerilmez. Değiştirecekseniz analize başlamadan önce değiştirin ve geçiş sonrası en az bir analizi iki programda karşılaştırarak doğrulayın.

Yöntem bölümünde programın sürümünü yazmalı mıyım?

Evet. Program adı ve sürüm numarası birlikte verilir; bu, analizin tekrarlanabilirliği için gereklidir ve her program için geçerlidir.

SPSS dosyalarımı jamovi veya JASP’ta açabilir miyim?

Programların veri içe aktarma seçeneklerini kendi sürümünüzde kontrol etmeniz gerekir. En güvenli yol, veriyi CSV olarak dışa aktarıp öyle taşımak ve değişken etiketlerini elle yeniden kurmaktır.

Bayes faktörü tezimde gerekli mi?

Hayır, zorunlu değildir. Ancak anlamsız çıkan bir sonucun “kanıt yok” mu yoksa “kanıt yetersiz” mi olduğunu tartışmak istiyorsanız güçlü bir ek sunar. Ekleyecekseniz yorumunu da yazmanız gerekir.

Danışmanım SPSS istiyor, ne yapmalıyım?

Danışmanınızın tercihine uyun. Destek alabileceğiniz bir programla çalışmak, teorik olarak daha iyi bir programla yalnız kalmaktan her zaman daha hızlı bitirir.

Bu programlar nitel analiz yapar mı?

Hayır. Üçü de nicel analiz programıdır. Nitel veri kodlaması için MAXQDA, NVivo gibi ayrı bir program ya da elle kodlama gerekir.

Ücretsiz program kullanmak tezimin kalitesini düşürür mü?

Hayır. Kaliteyi belirleyen, testin doğru seçilmesi, varsayımların kontrol edilmesi ve sonucun doğru yorumlanmasıdır. Bunların hiçbiri programın fiyatıyla ilgili değildir.

Bulut sürümünü kullanmak güvenli mi?

Verinizin niteliğine bağlıdır. Kişisel veri veya etik kurul izniyle toplanmış hassas veri kullanıyorsanız, bulut yerine bilgisayarınıza kurulu sürümü tercih edin ve etik kurul başvurunuzdaki veri saklama taahhüdünüze uyun.

Hangi programda daha çok Türkçe kaynak var?

Açık farkla SPSS’te. Bu, öğrenme sürecinde en somut avantajdır ve jamovi ya da JASP seçerken hesaba katmanız gereken maliyettir.

İki programı birlikte kullanabilir miyim?

Evet, örneğin veri temizliğini birinde, analizi diğerinde yapabilirsiniz. Yalnızca hangi işlemi hangi programda yaptığınızı yöntem bölümünde ayrı ayrı belirtin.