İTÜ Lisansüstü Tez Yazım Kılavuzu, İTÜ Senatosunun 18.11.2021 tarihli 788 sayılı toplantısında kabul edilerek Kasım 2021’de yürürlüğe girmiştir ve İTÜ Lisansüstü Eğitim Enstitüsü’ne teslim edilecek yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik tezlerinin tamamını kapsar. Kılavuz A4 kâğıt, kenar boşlukları, yazı karakteri, satır aralığı, sayfa numaralama, çizelge/şekil biçimi ve cilt kurallarını ayrıntılı biçimde tanımlar; kılavuzda yer almayan konularda APA (American Psychological Association) kuralları referans alınır.
Bu yazı, kılavuzun PDF metninden doğrudan okunmuş kurallara dayanır — enstitünün kendi sitesinden (lee.itu.edu.tr) erişilebilen resmî belgedir. Kılavuz, İTÜ’de yazılacak tezlerin biçimini düzenler; tez yazımı için örnek bir şablon değildir. Türkçe ve İngilizce hazırlanmış tez şablonları ve ilgili yardımcı dokümanlar ayrıca Lisansüstü Eğitim Enstitüsü’nün internet sayfasından temin edilir.
Kâğıt ve çoğaltma sistemi kuralı nedir?
Tezler A4 (21×29,7 cm) boyutunda, 80 g/m² beyaz, birinci hamur kâğıda basılır; kopyalar özellikleri bozulmadan çoğaltılmalı, net ve okunaklı olmalıdır. Karton kapaklı (beyaz) ve bez ciltli tezler kâğıdın her iki yüzüne basılmış şekilde teslim edilir; arkalı önlü baskılarda her bölümün ilk sayfası (birinci derece başlıkların bulunduğu sayfa) okuma yönünde sağdaki sayfada, yani tek numaralı sayfada olmalıdır.
Kenar boşlukları nasıl ayarlanmalı?
Kılavuz, sağ ilk sayfa (bir bölümün başladığı sayfa) ile iç sayfalar için farklı kenar boşlukları tanımlar:
| Sayfa türü | Üst | Ciltten (iç kenar) | Dış kenar | Alt |
|---|---|---|---|---|
| Sağ ilk sayfa (bölüm başlangıcı) | 5 cm | 4 cm (sol) | 2,5 cm | 2,5 cm |
| Sol iç sayfa | 2,5 cm | 4 cm (sağ) | 2,5 cm | 2,5 cm |
| Sağ iç sayfa | 2,5 cm | 4 cm (sol) | 2,5 cm | 2,5 cm |
Yatay olarak kullanılan sayfalar (geniş çizelge veya şekil içerenler), tezin sağa çevrilerek okunabileceği şekilde düzenlenmelidir; bu sayfalarda da aynı kenar boşluğu mantığı korunur.
Yazı karakteri ve boyutu ne olmalı?
Tüm tezde 12 punto Times New Roman veya — istenirse tüm tez boyunca tutarlı biçimde — 11 punto Arial kullanılır. Harf büyüklüğü yalnızca zorunlu hallerde (ör. geniş bir çizelgeye sığdırmak için) 1 punto azaltılabilir. Metin içindeki kısa açıklayıcı notlar 8 punto olarak sayfa altında yer alabilir; 10 satırı aşan notlar ek olarak verilir. Çizelge ve şekil içlerinde gerekirse yazı 8 puntoya kadar küçültülebilir, ancak şekillerde kullanılan yazı karakteri tez boyunca kendi içinde tutarlı olmalıdır. Metin dik ve normal harflerle yazılır; koyu (bold) harfler yalnızca başlıklarda, italik ise yalnızca gerekli hallerde (isim, kısaltma, teori/tanım vb.) kullanılır.
Satır aralığı ve paragraf düzeni nasıl kurulur?
Tez metni 1,5 satır aralıklı yazılır; paragraflar iki yana yaslanmış olarak ayarlanır ve paragraflardan önce/sonra 6 punto boşluk bırakılır — paragraflar arasına ayrıca boş satır konmaz. Önsöz, içindekiler, çizelge ve şekil listeleri, kısaltmalar, sembol listesi, özetler, metin içindeki çizelge/şekil isim-açıklamaları, dipnotlar, kaynaklar, ekler ve özgeçmiş bölümleri ise 1 satır aralıklı yazılır — bu, ana metnin 1,5 aralığından farklı, sık atlanan bir ayrıntıdır.
Başlık öncesi ve sonrası boşluklar da başlık derecesine göre sabittir:
| Başlık derecesi | Önce | Sonra |
|---|---|---|
| 1. derece (BÖLÜM başlıkları) | 72 punto | 18 punto |
| 2. derece | 18 punto | 12 punto |
| 3. ve 4. derece | 12 punto | 6 punto |
Başlıklar sayfanın son satırı olarak yazılamaz; başlık sonrasında en az 2 satır metin sığmıyorsa başlık da bir sonraki sayfaya taşınır. Bir paragrafın ilk satırının sayfanın son satırı, son satırının ise sayfanın ilk satırı olması (matbaacılıkta “dul ve yetim” olarak tanımlanan durum) da kılavuzca yasaklanır.
Sayfa numaralama kuralı nasıl işler?
Dış ve iç kapaklar ile onların arka sayfaları dışında tezin tüm sayfaları numaralanır. İç kapak (i) sayılır ama sayfa numarası yazılmaz; onay sayfasından başlanarak metin bölümüne kadar (önsöz, içindekiler, kısaltmalar, listeler, özetler) sayfalar aralıksız Romen rakamıyla numaralanır. Tezin metin bölümü — Giriş, diğer bölümler, Sonuçlar ve/veya Tartışma, Kaynaklar, Ekler ve Özgeçmiş — Arap rakamlarıyla (1, 2, …) numaralandırılır. Sayfa numaraları, metnin okuma yönünde sayfanın alt-ortasına, 1,5 cm yukarıda gelecek biçimde yerleştirilir ve metin için kullanılan yazı karakteriyle, Times New Roman için 11 punto, Arial için 10 punto yazılmalıdır.
Çizelge ve şekiller nasıl numaralanır?
Çizelgeler ve şekiller, metinde ilk söz edildikleri yerden hemen sonraya, mümkün olduğunca yakın yerleştirilir; her ikisinden önce de ilgili çizelge veya şekle metin içinde atıfta bulunulmalıdır. Numaralandırma iki basamaklıdır: ilk rakam bölüm numarası (eklerde harf), ikinci rakam ise o bölüm içindeki sıra numarasıdır — örnek: Çizelge 1.2, Şekil 3.5, Çizelge A.1, Şekil B.5. Çizelge ve şekil kelimeleri ile numaraları koyu harfle yazılır. Her şeklin numarası ve açıklaması şeklin altına, her çizelgenin numarası ve açıklaması ise çizelgenin üstüne, tüm satırları ortalı biçimde yazılır; çizelgelerin ilk (üst) çizgisi çift çizgi olmalıdır. Bir sayfayı aşan çizelge/şekillerde devam eden sayfada aynı numara, parantez içinde “(devam)” ibaresiyle tekrarlanır.
Denklemler nasıl biçimlendirilir?
Mühendislik ve fen bilimleri tezlerinde sıkça sorulan bir başka konu denklem biçimidir. Kılavuza göre denklemler bir denklem editörüyle yazılır, 1,5 satır aralığı korunur ve denklemlerden önce/sonra 6 punto boşluk bırakılır — denklemlerden önce ve sonra ayrıca boş satır konmaz, böylece denklem ile metin arasında üstte 12 punto, altta 12 punto toplam boşluk oluşur. Denklemler metin bloğuna ortalı olarak hizalanır. Numaralandırma, çizelge ve şekillerle aynı mantığı izler: her bölüm kendi içinde 1’den başlayarak sıra ile numaralanır ve numara parantez içinde sağa hizalı yazılır.
Atıf sistemi tezin türüne göre nasıl değişir?
Kılavuzun 3.7.2 bölümü atıf vermeyi iki ayrı alt başlıkta ele alır: yazar soyadına göre atıf verme (APA’nın standart yöntemi) ve numara ile atıf verme (bazı mühendislik disiplinlerinin tercih ettiği IEEE tarzı sistem). Hangi sistemin kullanılacağı anabilim dalının geleneğine bağlıdır; ancak bir tez içinde iki sistemin karıştırılmaması, kılavuzun üstünde durduğu bir tutarlılık kuralıdır. Kaynakların listelenmesi (3.7.3) de seçilen atıf sistemine göre farklı bir sırayla (alfabetik veya metindeki geçiş sırasına göre) yapılır.
Tez bölümleri hangi sırayla sunulmalı?
Kılavuz, tezde yer alacak bölümlerin sunuş sırasını 17 madde halinde sabitler:
- Dış kapak
- İç kapak
- Onay sayfası
- İthaf sayfası (varsa)
- Önsöz
- İçindekiler
- Kısaltmalar
- Semboller
- Çizelge listesi
- Şekil listesi
- Özet (Türkçe/İngilizce, tezin yazım dilindeki önce)
- Giriş
- Diğer bölümler (Malzeme ve Yöntem, Bulgular ve Tartışma, …)
- Sonuçlar ve Öneriler
- Kaynaklar
- Ekler
- Özgeçmiş
Bu sıra, İTÜ’nün tüm enstitülerinde (Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Fen Bilimleri, Sosyal Bilimler, Eğitim Bilimleri gibi) aynı biçimde beklenir; danışmanların en sık düzelttiği hata, İçindekiler ile Özet arasındaki listelerin (kısaltmalar, semboller, çizelge/şekil listeleri) sırasının karıştırılmasıdır.
Kapak ve ciltleme kuralları nelerdir?
Tezler karton kapaklı (beyaz) veya bez ciltli olarak teslim edilir; bez cilt rengi tez türüne göre değişir — yüksek lisans (YL) tezlerinde civit mavisi, doktora (DR) tezlerinde siyah kullanılır. Karton ve bez cilt için dış/iç kapak düzeni ile bez cilt dış kapak sırt yazısının boyutları kılavuzda ayrı şekillerle (Şekil 2.3 gibi) gösterilir; ciltleme öncesi bu düzenin danışmanla birlikte son kez kontrol edilmesi önerilir.
Atıf ve kaynakça hangi sisteme dayanır?
Kılavuz, İTÜ’deki var olan deneyimin yanı sıra uluslararası kabul görmüş yazım kurallarından biri olan APA (American Psychological Association) kurallarından yararlanılarak hazırlanmıştır. Kılavuzda yer almayan konularda APA kuralları referans alınır; detaylı bilgi için ilgili internet sayfaları (apastyle.org, apa.org) ve İTÜ Mustafa İnan Kütüphanesi’nde bulunan basılı APA el kitabı önerilir. Bazı fen bilimleri veya mühendislik anabilim dalları, kendi disiplinlerinin geleneksel atıf sistemini (ör. IEEE, Vancouver) APA yerine kullanabilir — bu durumda anabilim dalı kılavuzunun önceliği vardır.
Kılavuza uyulmazsa ne olur?
Enstitü, teslim öncesi biçim kontrolünde kılavuza uymayan tezleri düzeltme için öğrenciye iade eder; bu, savunma tarihini geciktirebilir. Kılavuz bir sayfa sayısı zorunluluğu koymaz — tezin uzunluğu ayrı bir kararlar zinciridir — ama biçimsel kurallara uyulmaması, sayfa sayısından bağımsız olarak iadeye yol açar. En sık iade nedenleri arasında yanlış kenar boşluğu, başlık öncesi/sonrası boşlukların tutarsız uygulanması, çizelge/şekil numaralamasının kılavuza uymaması ve sayfa numaralama sisteminin (Romen/Arap rakam geçişi) yanlış kurulması yer alır. Kılavuz bir şablon değil bir kural seti olduğu için, öğrencinin bu kuralları kendi kelime işlemci yazılımında stil (biçem) olarak baştan tanımlaması, teslim öncesi elle düzeltme yapmaktan çok daha az hataya yol açar.
Kılavuz ile enstitüye özgü ek kurallar nasıl birlikte okunmalı?
İTÜ Lisansüstü Tez Yazım Kılavuzu, üniversite genelinde ortak biçimsel çerçeveyi kurar; ancak bazı anabilim dalları (ör. mimarlık, endüstri ürünleri tasarımı gibi görsel ağırlıklı programlar) ek görsel sunum kuralları, bazı fen bilimleri anabilim dalları ise ek denklem/sembol yazım kuralları isteyebilir. Bu ek kurallar, üniversite kılavuzunu geçersiz kılmaz; onun üstüne eklenir. Pratik yaklaşım şudur: önce üniversite kılavuzunun genel biçimsel çerçevesini (kâğıt, kenar boşluğu, yazı karakteri, sayfa numaralama, bölüm sırası) kelime işlemci şablonuna kurun, sonra anabilim dalınızın ek gerekliliklerini danışmanınızla teyit ederek şablona ekleyin. Bu sıra tersine çevrildiğinde — önce anabilim dalı örneğini kopyalayıp sonra üniversite kuralını uydurmaya çalışmak — genellikle sayfa numaralama geçişinde (Romen’den Arap’a) hata oluşur.
Yapay zekâ aracı biçim kurallarına uymada nasıl yardımcı olur?
Tesify, İTÜ kılavuzunun başlık aralıkları, sayfa numaralama geçişi ve çizelge/şekil numaralama biçimi gibi kurallarını hatırlatan bir taslak yapısı üretebilir; ancak nihai biçimlendirme kelime işlemci yazılımında yapılmalı ve teslimden önce mutlaka kendi enstitünüzün güncel kılavuz sürümüyle karşılaştırılmalıdır — kılavuzlar zaman zaman güncellenir. Tez sürecinizin diğer aşamalarını bir takvime oturtmak için ilgili rehbere bakabilirsiniz; kaynakçanızı hazırlarken de APA 7 kaynakça rehberi İTÜ’nün referans aldığı sistemle örtüşür. Tezi Word ile mi LaTeX ile mi yazacağınıza karar verirken bu karşılaştırma da kılavuzun stil tanımlarını hangi araçta daha kolay kuracağınızı netleştirir.
Tesify ile tezinizin bölüm iskeletini kılavuza uygun şekilde şimdi oluşturun.
Sık Sorulan Sorular
İTÜ Lisansüstü Tez Yazım Kılavuzu ne zaman yürürlüğe girdi?
Kılavuz, İTÜ Senatosunun 18.11.2021 tarihli 788 sayılı toplantısında kabul edilerek Kasım 2021’de yürürlüğe girmiştir.
Kılavuza nereden ulaşılabilir?
Kılavuz, İTÜ Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı (kutuphane.itu.edu.tr) ve Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (lee.itu.edu.tr) internet sayfalarından temin edilebilir; Türkçe ve İngilizce sürümleri ayrı ayrı yayımlanır.
Tez kaç punto yazı ile yazılmalı?
12 punto Times New Roman veya tüm tez boyunca tutarlı biçimde 11 punto Arial kullanılır; harf büyüklüğü yalnızca zorunlu hallerde 1 punto azaltılabilir.
Ana metin kaç satır aralıklı yazılır?
Ana metin 1,5 satır aralıklı yazılır; ancak önsöz, içindekiler, listeler, özetler, dipnotlar, kaynaklar, ekler ve özgeçmiş 1 satır aralıklı yazılır.
Sayfa numaraları nereye yerleştirilir?
Sayfanın okuma yönünde alt-ortasına, 1,5 cm yukarıda gelecek biçimde yerleştirilir; ön kısım Romen rakamıyla, metin bölümü Arap rakamıyla numaralanır.
Çizelge numarası nasıl yazılır?
İlk rakam bölüm numarası, ikinci rakam bölüm içindeki sıra numarası olacak şekilde (ör. Çizelge 1.2) koyu harfle yazılır; çizelge açıklaması çizelgenin üstüne, şekil açıklaması şeklin altına yerleşir.
Hangi atıf sistemi kullanılmalı?
Kılavuz temel olarak APA kurallarından yararlanılarak hazırlanmıştır; ancak bazı mühendislik anabilim dalları kendi disiplin geleneğine göre farklı bir sistem (ör. IEEE) belirleyebilir.
Tez hangi renk cilt ile teslim edilir?
Bez ciltli tezlerde yüksek lisans tezleri civit mavisi, doktora tezleri siyah renk kullanır; karton kapaklı tezler beyaz olarak teslim edilir.
Bu kılavuz tüm İTÜ enstitülerinde mi geçerli?
Evet, biçimsel kurallar (kenar boşluğu, yazı karakteri, sayfa numaralama, bölüm sırası) tüm İTÜ lisansüstü enstitülerinde aynı şekilde uygulanır; anabilim dalına özgü ek gereklilikler kendi kılavuzlarında ayrıca belirtilebilir.
Başlıklar sayfanın son satırı olabilir mi?
Hayır, başlıklar sayfanın son satırı olarak yazılamaz; başlık sonrasında en az 2 satır metin sığmıyorsa başlık bir sonraki sayfaya taşınır.
Kılavuza uymayan bir tez ne olur?
Enstitü, teslim öncesi biçim kontrolünde kılavuza uymayan tezleri düzeltme için öğrenciye iade eder; bu durum savunma tarihini geciktirebilir.
Kılavuz zaman içinde güncellenir mi?
Evet, bu tür kılavuzlar enstitü kararlarıyla güncellenebilir; teslimden önce kendi enstitünüzün internet sayfasından en güncel sürümü kontrol etmek gerekir.
Denklemler nasıl numaralanır?
Her bölüm içinde 1’den başlayarak sıra ile numaralanır; denklem numarası parantez içinde, denklemin sağına hizalı yazılır ve denklemler metin bloğuna ortalı olarak hizalandırılır.
Bir tez içinde hem yazar-soyadı hem numaralı atıf sistemi kullanılabilir mi?
Hayır, kılavuz tek bir atıf sisteminin tez boyunca tutarlı kullanılmasını bekler; hangi sistemin (yazar-soyadı veya numaralı) seçileceği anabilim dalının geleneğine bağlıdır.
Kılavuz Türkçe ve İngilizce tezler için farklı mı?
Biçimsel kurallar (kenar boşluğu, yazı karakteri, sayfa numaralama) her iki dilde aynıdır; kılavuzun kendisi Türkçe ve İngilizce olarak ayrı ayrı yayımlanır ve tez hangi dilde yazılıyorsa özet de o dilde önce verilir.
Şablon ile kılavuz aynı şey mi?
Hayır, kılavuz kuralları tanımlar; hazır Türkçe ve İngilizce tez şablonları ile yardımcı dokümanlar ayrıca Lisansüstü Eğitim Enstitüsü’nün internet sayfasından temin edilir ve kılavuzdaki kuralları uygulamaya hazır bir başlangıç noktası sunar.