ODTÜ’de bir yüksek lisans veya doktora tezi yazan öğrenciler için en çok karışan konu, biçim kurallarından çok süreçtir: danışman ne zaman değiştirilebilir, jüri üyesi neden sonradan değiştirilemiyor, doktora öğrencisi Tez İzleme Komitesi’ni (TİK) ne zaman kurmalı, sağlık raporuyla savunma ertelenebilir mi. Bu yazı, ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün kendi yayımladığı Uygulama Esasları (08.02.2018) ile ODTÜ Enformatik Enstitüsü’nün tez teslimi sayfasından okunan kurallara dayanıyor. Enstitünüz farklıysa (Fen Bilimleri, Uygulamalı Matematik, Deniz Bilimleri) sayılar ve formlar değişebilir; aşağıdaki maddeler bir çerçeve sunuyor, kendi Anabilim Dalı Başkanlığınızdan güncel halini mutlaka teyit edin. Çoğu öğrenci bu kuralları ilk kez, tam da bir sorunla karşılaştığı anda öğreniyor — danışmanı görev değiştirdiğinde, jüri üyesi ulaşılamaz olduğunda ya da savunma tarihine bir hafta kala sağlık sorunu çıktığında. Aşağıdaki maddeleri savunmanızdan aylar önce okumak, o anda panikle değil, hazırlıklı karar vermenizi sağlar.
ODTÜ’de tez süreci genel hatlarıyla nasıl ilerliyor?
Süreç kabaca dört aşamadan oluşur: danışman ataması, (doktorada) Tez İzleme Komitesi ile düzenli izleme, savunma jürisi önünde tez savunması ve son olarak biçim onayı alınmış tezin enstitüye ve YÖK Ulusal Tez Merkezi’ne teslimi. Her aşamanın kendi formu, kendi süresi ve kendi onay makamı var; birini atlamak ya da geç yapmak savunma tarihini kaydırabiliyor.
Danışman atama ve değiştirme: zamanlama her şeydir
ODTÜ SBE Uygulama Esasları’nın 7. Maddesi şunu net biçimde koyuyor: dönem kayıtları sırasında tez danışman derslerinin eklenmesi zorunlu olduğundan, tez danışmanı atama ve değiştirme işlemleri kayıt süresinden önce yapılmalıdır. Kayıt süreci bittikten sonra, dönem ortasında veya dönemin bitimine yakın bir tarihte danışman değişikliği yapılmıyor. Pratik sonucu şu: danışmanınızla ilgili bir sorun yaşıyorsanız (uyum, geri bildirim hızı, araştırma alanı örtüşmesi), bunu bir sonraki dönemin kayıt haftasından önce Anabilim Dalı Başkanlığı’na iletmeniz gerekiyor — dönem başladıktan sonra beklemek, en az bir dönem kaybetmek anlamına gelebilir.
Jüri üyesi neden savunmadan sonra değiştirilemiyor?
Bu, öğrencilerin en çok şaşırdığı kural. Uzatma alınan (yani düzeltme veya ek süre kararı verilen) jürilerde jüri üye değişikliği yapılmaz — bu, ODTÜ Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 34-6. ve 45-5. maddelerine dayanıyor. Değişiklik ancak zorunlu hâllerde mümkün: belgelenen bir sağlık durumu veya jüri üyesinin uzun süreli yurt dışı görevlendirmesi gibi durumlarda, tez danışmanının gerekçeli talebi, Anabilim Dalı Başkanlığı’nın görüşü ve Enstitü Yönetim Kurulu’nun kararıyla yapılabiliyor. Yani jüri üyelerinizi ilk atama aşamasında dikkatli seçmek, sonradan bir üyeyle iletişim kopması durumunda süreci baştan aşağı tıkayabilecek bir riski önlüyor.
Jüri büyüklüğünün genel çerçevesi YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde çiziliyor: yüksek lisans jürisi, biri tez danışmanı ve en az biri kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden oluşur (Madde 9/3); doktora jürisi ise üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan ve en az ikisi kurum dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur, danışmanın oy hakkı yoksa jüri altı üyeye çıkar (Madde 22/4). Bu çerçevenin içindeki tercihler (üç mü beş mi, hangi kurumdan kim) anabilim dalından anabilim dalına değişebilir — ODTÜ ve Hacettepe’nin biçim kurallarını karşılaştıran yazımızda gösterdiğimiz gibi, enstitüler arasında bu tür ayrıntılar tutmayabiliyor; kendi Anabilim Dalı Başkanlığınızdan yazılı olarak öğrenin.
Doktora öğrencileri için Tez İzleme Komitesi (TİK)
Doktora programındaki öğrenciler için Uygulama Esasları’nın 8. Maddesi, Tez İzleme Komitesi Atama Formu’nun, ODTÜ Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 43-1. maddesinde belirtilen süre içinde Enstitü’ye gönderilmesi gerektiğini söylüyor. YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne göre TİK, yeterlik sınavında başarılı olan öğrenci için bir ay içinde kurulur ve üç öğretim üyesinden oluşur: danışmanın yanında anabilim dalı içinden ve dışından birer üye (Madde 20). Öğrenci, tez önerisini yeterlik sınavından sonra en geç altı ay içinde bu komite önünde sözlü olarak savunur (Madde 21); öneri kabul edildikten sonra komite yılda en az iki kez toplanır. TİK, savunma jürisinden farklı bir organdır, ama doktora jürisinin üç üyesi bu komiteden gelir. Doktora öğrencisi için pratik sonucu şu: TİK atama formunu geciktirmek yalnızca o formu geciktirmekle kalmaz, tez önerisi savunmasının altı aylık penceresini ve sonraki izleme raporlarının takvimini de sıkıştırır; yönetmelik, doktora tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç TİK raporu arar (Madde 22/3). Formun ne zaman gönderileceğini danışmanınızla yeterlik sınavı sonucu açıklanır açıklanmaz, bir sonraki adım olarak takvime yazmak, bu gecikmeyi baştan önler.
Sağlık raporuyla savunma tarihi ertelenebilir mi?
Evet, ama belirli bir prosedürle. Uygulama Esasları’nın 9. Maddesi’ne göre, bir öğrenci sağlık raporuna dayanarak tez savunma jürisi tarihinin ertelenmesini talep ederse, ilgili Anabilim Dalı Başkanlığı bu raporu önce ODTÜ Sağlık ve Rehberlik Merkezi’nin (SRM) onayına gönderiyor. SRM onayı alındıktan sonra erteleme talebi, karar için Enstitü Yönetim Kurulu’na iletiliyor. Burada önemli bir sınır var: sağlık raporuna dayanan erteleme, öğrencinin azami eğitim süresini veya tez jürisinde verilmiş düzeltme kararı sonucu tanınan uzatma süresini hiçbir şekilde aşamıyor. Yani erteleme bir esneklik sağlıyor, ama sınırsız değil — azami süre takviminizi baştan bilmek, son ana kalmadan planlamanıza yardımcı olur.
Savunmadan önce enstitüye ne teslim edilir?
ODTÜ Enformatik Enstitüsü’nün kendi tez teslimi sayfası, savunmadan yaklaşık bir ay önce enstitüye üç şeyin ulaşması gerektiğini belirtiyor: jüri üyeleri için spiral ciltli tez kopyaları, biçim kontrolü için bir PDF nüsha ve jüri atama formu. Enstitü personeli PDF üzerinden biçim kontrolü yapıyor; kontrol öğrenciye iletildikten sonra öğrencinin yaptığı ek değişikliklerden doğabilecek hatalardan enstitünün sorumlu olmadığı da ayrıca belirtiliyor — yani biçim onayından sonra metne dokunurken dikkatli olmak gerekiyor.
Savunmadan sonra: imzalar, beyanlar ve elektronik teslim
Savunma bitip biçim onayı kesinleştikten sonra sıra şu adımlara geliyor:
- Basılı ve ciltlenmiş kopyalara jüri üyelerinin ve varsa eş danışmanın imzası alınır, imzalı nüsha enstitüye teslim edilir.
- Öğrenci Yayımlama, Fikrî Mülkiyet Hakları ve Doğruluk Beyanı’nı imzalar.
- Tezin PDF’i ve gerekli metadata OpenMETU’ya (ODTÜ’nün kurumsal arşivi) yüklenir; yüklenen elektronik kopya ile basılı kopyanın birebir aynı olması şart koşulur.
- YÖK Veri Giriş Formu doldurularak süreç tamamlanır — bu son adımın enstitüden bağımsız, ulusal boyutunu YÖK Tez Merkezi’ne tez nasıl yüklenir yazımız ayrıca anlatıyor.
Kütüphane, imzalı PDF’i arşivler, OpenMETU üzerindeki metadata ve erişim koşullarını doğrular ve onay bildirimini gönderip katalog kaydını oluşturur.
2025’teki değişiklik: artık yalnızca elektronik teslim
ODTÜ Senatosu’nun 15 Nisan 2025 tarihli ve 2025/4-3 sayılı kararıyla, 21 Nisan 2025 itibarıyla ODTÜ Kütüphanesi’nde yalnızca OpenMETU üzerinden elektronik ortamda teslim esas alınıyor; kütüphaneye basılı tez teslimi sona erdirildi ve elektronik kopya ile belgeler ilgili enstitü aracılığıyla iletiliyor. Birkaç yıl önce mezun olmuş bir arkadaşınızın anlattığı “kütüphaneye ciltli tez bırakma” adımını hâlâ bekliyorsanız, bu adım artık yok — süreç tamamen dijitalleşti. Bu da demek oluyor ki PDF’inizin biçimi, dosya adı kuralı ve OpenMETU’nun istediği metadata alanları, ciltleme kalitesinden daha kritik hâle geldi.
Enstitünüz Fen Bilimleri, Uygulamalı Matematik veya Deniz Bilimleri ise ne değişir?
Bu yazıda alıntılanan iki kaynak (SBE Uygulama Esasları ve Enformatik Enstitüsü’nün teslim sayfası) ODTÜ’nün kendi enstitüleri arasında bile farklı ayrıntılar taşıyor — bu, ODTÜ’nün tek bir merkezi süreç yerine enstitü bazlı uygulama yaptığının açık göstergesi. Fen Bilimleri Enstitüsü’ndeyseniz teslim öncesi süre, form adları veya biçim kontrolü kanalı (e-posta mı, form mu) farklı olabilir. Kayıt olduğunuz enstitünün kendi “Tez Teslimi” veya “Tez İşlemleri” sayfasını mutlaka kontrol edin; burada anlatılanları başka bir enstitüye birebir uygulamayın.
Varsayımsal bir örnek: güz döneminde savunmaya giden bir takvim
Kuralların nasıl birleştiğini görmek için tamamen varsayımsal bir örnek kuralım — gerçek bir öğrenciden alınmamıştır, yalnızca yukarıdaki maddelerin pratikte nasıl sıralandığını göstermek içindir. Yüksek lisans öğrencisi, üçüncü dönemine güz kayıtlarıyla başlarken danışmanıyla ilgili değişiklik ihtiyacını fark ederse, bunu güz kaydı açılmadan, yaz ayı içinde Anabilim Dalı Başkanlığı’na yazılı olarak iletmelidir; aksi hâlde talep bir sonraki kayıt dönemine kalır. Danışman netleştikten ve tez tamamlandıktan sonra, savunma tarihinden yaklaşık bir ay önce spiral ciltli kopyalar, biçim kontrolü PDF’i ve jüri atama formu enstitüye ulaştırılır. Savunma günü jüri kararını verir; biçim onayı ve imzalar tamamlanınca öğrenci Yayımlama, Fikrî Mülkiyet Hakları ve Doğruluk Beyanı’nı imzalar, PDF’i OpenMETU’ya yükler ve YÖK Veri Giriş Formu’nu doldurur. Sağlık gibi öngörülemeyen bir durum araya girerse, bu takvim yalnızca SRM onayı ve Enstitü Yönetim Kurulu kararıyla, azami eğitim süresini aşmayacak şekilde kayabilir.
Sık karşılaşılan altı aksaklık
- Danışman değişikliğini dönem başladıktan sonra istemek. Kayıt süreci bitince bu işlem kilitleniyor.
- Jüri üyesini “gerekirse sonra değiştiririz” varsayımıyla seçmek. Uzatma alınan jürilerde değişiklik yalnızca belgelenen zorunlu hâllerde, danışmanın gerekçeli talebiyle mümkün — üyeyle iletişimin baştan sağlam kurulması, savunma öncesi bir kilitlenmeyi önler.
- TİK atama formunu doktora sürecinin ortasına bırakmak. Komite yeterlik sınavından sonraki bir ay içinde kurulmalı; form gecikirse tez önerisi savunmasının altı aylık süresi sıkışır ve ilerleme değerlendirmeleri de gecikir.
- Biçim onayından sonra metni önemli ölçüde değiştirmek. Enstitü, kontrolü öğrenciye iletildikten sonra yapılan değişikliklerden doğacak hatalardan sorumlu tutulmuyor; küçük bir düzeltme bile yeniden kontrol gerektirebilir.
- Basılı ve elektronik kopya arasında fark bırakmak. OpenMETU’ya yüklenen PDF ile imzalı basılı kopyanın birebir aynı olması gerekiyor; son dakika eklenen bir dipnot bile bu eşleşmeyi bozabilir.
- Sağlık raporunu doğrudan enstitüye göndermek. Rapor önce Anabilim Dalı Başkanlığı üzerinden ODTÜ SRM’nin onayına gidiyor; bu adım atlanırsa erteleme talebi işleme alınmıyor.
Jüri atama formu ne içerir?
Türkiye’deki lisansüstü enstitülerinde bu tür formlar tipik olarak benzer bir iskelet taşır: öğrencinin kimlik bilgileri, tez başlığı, danışmanın ve jüri üyelerinin adı-unvanı-bağlı olduğu kurum, önerilen savunma tarihi ve Anabilim Dalı Başkanlığı’nın onay imzası. ODTÜ’nün kendi form şablonu enstitünüzün “Formlar” sayfasında yayımlanır; formu doldururken en sık yapılan hata, jüri üyesinin unvanını veya bağlı olduğu kurumu güncel haliyle yazmamaktır — bu küçük tutarsızlık bile formun geri çevrilmesine yol açabilir.
Bu formu ve yukarıdaki tüm tarihleri tek bir yerde takip etmek isteyenler için danışman revizyonları ile teslim tarihi arasında bir tez takvimi kurmayı anlatan yazımız pratik bir şablon sunuyor.
Danışman ilişkisini neden yazılı hale getirmelisiniz?
Yukarıdaki maddelerin hepsi bir ortak noktada birleşiyor: ODTÜ’nün süreçleri, sözlü anlaşmaya değil belgeye dayanıyor. Danışmanınızla üzerinde anlaştığınız bir zaman çizelgesi, bir bölüm teslim takvimi veya bir revizyon planı varsa, bunu e-posta üzerinden yazılı hale getirmek iki fayda sağlar: hem danışman değişikliği ya da izin talebi gibi bir durumda Anabilim Dalı Başkanlığı’na sunacağınız gerekçeyi güçlendirir, hem de dönem sonuna doğru “ne zaman ne teslim edilecekti” tartışmasını önler. Bu, ODTÜ’ye özgü bir kural değil, ama yukarıdaki zamanlama kısıtlarının sıkılığı göz önüne alındığında burada özellikle işe yarayan bir alışkanlık.
Süreç net, metin yarım kaldıysa
Süreci ve formları takip etmek bir haftanızı alabilir; asıl zaman metnin kendisinde geçiyor. Tesify ile tezinizin bölümlerini yapılandırılmış biçimde yazmaya başlayabilirsiniz — danışmanınızla paylaşacağınız taslak bölüm iskeletiyle gelir, metin baştan sona sizin kalır. Savunma sonrası adımlar için düzeltme kararı sonrası süreci anlatan yazımıza, danışman ilişkisiyle ilgili sorularınız için danışman değiştirme sürecini anlatan yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
ODTÜ’de danışmanımı istediğim zaman değiştirebilir miyim?
Hayır. Danışman atama ve değiştirme işlemleri kayıt süresinden önce tamamlanmalı; kayıt süreci bittikten sonra dönem ortasında veya dönem sonuna yakın değişiklik yapılmıyor.
Savunma jürisindeki bir üye değişirse ne olur?
Uzatma alınan jürilerde üye değişikliği kural olarak yapılmıyor. İstisna, belgelenen sağlık durumu veya üyenin uzun süreli yurt dışı görevlendirmesi gibi zorunlu hâller; bu durumda danışmanın gerekçeli talebi, Anabilim Dalı görüşü ve Enstitü Yönetim Kurulu kararı gerekiyor.
Tez İzleme Komitesi (TİK) kimler için zorunlu?
Doktora programındaki öğrenciler için. Komite, yeterlik sınavında başarılı olan öğrenci için bir ay içinde kurulur; TİK Atama Formu, yönetmelikte belirtilen süre içinde enstitüye gönderilmeli.
Sağlık raporuyla savunma tarihimi kaç kez erteleyebilirim?
Sayı yönetmelikte tek bir rakamla verilmiyor; asıl sınır, ertelemenin azami eğitim sürenizi veya jüride verilmiş uzatma süresini aşamamasıdır. Her talep, SRM onayı ve Enstitü Yönetim Kurulu değerlendirmesinden geçer.
Savunmadan ne kadar önce tezimi teslim etmeliyim?
Enformatik Enstitüsü örneğinde bu süre yaklaşık bir ay; spiral ciltli kopyalar, biçim kontrolü PDF’i ve jüri atama formu birlikte teslim edilir. Kendi enstitünüzün süresini teyit edin, enstitüler arasında değişebilir.
Tezimi hâlâ basılı olarak kütüphaneye teslim etmem gerekiyor mu?
Hayır. 21 Nisan 2025’ten itibaren yalnızca OpenMETU üzerinden elektronik teslim esas alınıyor; kütüphaneye basılı teslim uygulamadan kalktı.
Elektronik ve basılı kopyam arasında küçük bir fark olursa sorun olur mu?
Evet. Kurallar, OpenMETU’ya yüklenen kopya ile imzalı basılı kopyanın birebir aynı olmasını şart koşuyor; teslimden önce iki kopyayı karşılaştırın.
Jüri kaç kişiden oluşur, kaçı üniversite dışından olmalı?
YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne göre yüksek lisans jürisi, biri danışman ve en az biri kurum dışından olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden; doktora jürisi, üçü tez izleme komitesinden ve en az ikisi kurum dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Kendi anabilim dalınızın tercihini yazılı olarak teyit edin.
Bu kurallar ODTÜ’nün her enstitüsü için aynı mı?
Hayır. Bu yazıda alıntılanan Sosyal Bilimler Enstitüsü ve Enformatik Enstitüsü kaynakları bile ayrıntıda farklılaşıyor; kayıtlı olduğunuz enstitünün kendi tez teslimi sayfasını esas alın.
Danışman değişikliği hangi kurula onaylatılır?
Zorunlu hâllerde yapılan jüri üyesi değişikliği Enstitü Yönetim Kurulu’nca değerlendirilir; danışman değişikliği talepleri de Anabilim Dalı Başkanlığı üzerinden ilerler.
Doktora ile yüksek lisans süreci arasında en büyük fark ne?
Tez İzleme Komitesi (TİK). Yüksek lisans öğrencisi doğrudan danışman ve savunma jürisi ile ilerlerken, doktora öğrencisi yeterlik sınavından sonra TİK’in kurulmasını sağlamak, tez önerisini bu komite önünde savunmak ve komiteyle düzenli ilerleme değerlendirmesine girmek zorundadır.
Jüri atama formunda en sık yapılan hata nedir?
Jüri üyesinin unvanını veya bağlı olduğu kurumu güncel haliyle yazmamak. Form, üniversiteler arası unvan/kurum değişikliklerini yansıtmıyorsa Anabilim Dalı Başkanlığı’nca geri çevrilebilir.
TİK atama formunu geciktirirsem savunma tarihim de mi kayar?
Dolaylı olarak evet: tez önerisi, yeterlik sınavından sonra en geç altı ay içinde TİK önünde savunulur ve doktora tezinin sonuçlanması için en az üç TİK raporu gerekir. Komitenin kurulması gecikirse bu takvimin tamamı sıkışır; formu yeterlik sınavı sonucu açıklanır açıklanmaz göndermek bu riski önler.