Boğaziçi Üniversitesi’nde bir yüksek lisans veya doktora tezi tamamlarken, “tezimi nereye, nasıl teslim edeceğim” sorusu çoğu öğrenciyi savunma tarihine yakın bir telaşa sokar. Bu yazı, Boğaziçi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nün (FBE) kendi web sayfalarından ve yayımladığı belgelerden okunan tez teslimi sürecini anlatıyor: “Tez Yazımı ve Teslim” sayfası, “FBE Mezun Adayı Öğrenciler Akış Şeması” (26 Kasım 2025 tarihli PDF), “FBE Tez Formatı” kılavuzu (fbe_format_2022, Eylül 2022 tarihli PDF), “FBE Thesis Formatting Checklist” (Mayıs 2023 tarihli PDF) ve “Mezuniyet İçin Gerekli Belgeler” sayfası. Sosyal Bilimler Enstitüsü’ndeyseniz form adları, e-posta adresi ve biçim kuralları farklı olabilir; kendi enstitünüzün sayfasını mutlaka teyit edin.
Genel çerçeve: tez, lisansüstü çalışmanızın göstergesidir
FBE kendi sayfasında tezi, lisansüstü eğitim süresince yapılan tüm çalışmaların bir göstergesi olarak tanımlıyor ve konunun tez danışmanıyla işbirliği içinde dikkatle seçilmesini, tezin FBE’nin belirlediği yazım/biçim kurallarına uygun hazırlanmasını istiyor. Sayfadaki en pratik cümle şu: tezinizi yazmaya başlamadan FBE tez yazım kurallarını iyi öğrenin. Bu, sıradan bir nezaket cümlesi değil. Bir tez metnini yazdıktan sonra kenar boşluğu, başlık biçimi veya sayfa numaralandırma kuralına uydurmak, yazma sürecinin başında bir şablon kurup metni doğrudan o şablonun içine yazmaktan çok daha fazla zaman alır — özellikle yüzlerce sayfalık bir doktora tezinde, sona bırakılan bir biçim düzeltmesi günler sürebilir.
FBE Tez Formatı kılavuzunun temel kuralları
FBE’nin “Tez Yazım Şablonu/Kılavuzu” sayfası, format kontrolüne göndermeden önce tezinizin altı belgeye göre biçimlendirilmesini istiyor: FBE Tez Formatı kılavuzu, Denklem Biçimi kılavuzu, Atıf Biçimi kılavuzu, “Sıkça görülen yanlışlar” derlemesi, Tez Formatı kontrol listesi ve LaTeX şablonu. Enstitü, LaTeX şablonunu kullanmanızı “şiddetle tavsiye” ediyor. Tez Formatı kılavuzundaki temel kurallar şunlar:
- Yazı tipi: Times, Times New Roman veya Computer Modern; metin, denklemler, tablo başlıkları ve şekil/tablo yazıları 12 punto. Şekil ve tablolardaki yazılar en az 8 punto; dipnotlar ve uzun alıntılar 10 punto.
- Satır aralığı: metin 1,5 satır aralığıyla (gerektiğinde tam katları); dipnotlar ve uzun alıntılar tek aralık, uzun alıntılar metne göre 1 cm içeriden.
- Kenar boşlukları: sol 3,5 cm, sağ 2 cm, üst 3,5 cm, alt en az 2 cm; şekil ve tablolar da bu sınırlar içinde kalmalı.
- Sayfa numarası: kâğıdın üst ve sağ kenarından 2 cm uzakta, 12 punto; başlık sayfası ve yatay yerleştirilmiş şekil/tablo sayfalarında numara basılmaz. Kâğıdın yalnızca bir yüzü kullanılır.
- Başlıklar: ana başlıklar ortalanmış, büyük harf, kalın ve 14 punto; başlık sonunda nokta yok.
- Özet: biri İngilizce (Abstract), biri Türkçe (Özet) iki özet; her biri en fazla bir sayfa, başlık, tablo, kimyasal formül, dipnot veya kaynak içermez. Türkçe Özet, İngilizce Abstract’ı aynı biçimde izler.
- Kâğıt: basılı nüsha için 75 veya 80 g/m² beyaz A4.
Bu kuralların güncel hâlini her zaman kılavuzun kendisinden kontrol edin; yukarıdaki değerler Eylül 2022 tarihli sürümden alınmıştır.
Format kontrolü nasıl yapılır?
FBE’nin “Tez Yazımı ve Teslim” sayfasındaki adım net: tezinizin onaylanmış elektronik kopyasını ve ekli belgelerinizi format kontrolü için fbe.thesis@bogazici.edu.tr adresine gönderirsiniz; şablon sayfası, elektronik kopyanın PDF dosyası olarak gönderilmesini belirtiyor. Enstitünün akış şemasına göre bu “online format kontrolü” aşaması tez savunmasından sonra başlar ve tezin PDF’i, “başarılıdır” işaretli savunma tutanağıyla birlikte iletilir. “FBE Thesis Formatting Checklist” ise online format kontrolü sırasında tez dosyasıyla birlikte doldurulup teslim edilecek belge olarak tanımlanıyor; kontrol listesi A4 sayfa biçimi, kenar boşlukları gibi en kritik kuralları madde madde işaretlemenizi istiyor. Dosya adlandırması ve e-posta içeriği için ayrıca resmî bir şablon yayımlanmamış; e-postanın konu satırına adınızı, öğrenci numaranızı ve “format kontrolü” ifadesini yazmak, dosyaları açıkça adlandırmak ve programınızı belirtmek, yazışmanın hızlı işlenmesini kolaylaştıran genel iyi uygulamalardır.
Format kontrolüne göndermeden önce ne kadar süre bırakmalısınız?
Enstitü belirli bir gün sayısı vermiyor, ama şablon sayfasında açık bir uyarı var: çok sayıda biçimlendirme hatası içeren tezlere birkaç kez düzeltme verilebilir ve bu, mezuniyet prosedürünün geç tamamlanmasına yol açabilir. Kontrol listesi de aynı uyarıyı tekrarlıyor. Bu yüzden format kontrolünü mezuniyet takviminize sıkışık bir tarihte değil, bir düzeltme turunu kaldırabilecek bir tampon süre bırakarak planlayın; bu sürenin ne kadar olacağını mezuniyet döneminizin yoğunluğuna göre danışmanınızla ve enstitü sekreterliğiyle konuşarak netleştirin. Göndermeden önce “Sıkça görülen yanlışlar” belgesini baştan sona okuyup tezinizi bu listeye göre taramak, düzeltme turlarının sayısını azaltmanın en doğrudan yoludur.
Savunmadan önce: intihal raporu adımı
“FBE Mezun Adayı Öğrenciler Akış Şeması”, jüriye göndermeden önce tez yazımını bitirmenizi ve tezinizi Format ve Sıkça Görülen Yanlışlar belgelerine göre düzenlemenizi istiyor. Ardından boun uzantılı e-posta adresinizle Turnitin’e kaydolur, sınıf bilgilerini FBE’den ister ve tezinizi ön kısımlar (içindekiler, özetler, listeler gibi sayfa 1 öncesi bölümler) çıkarılmış hâliyle yüklersiniz. Şemaya göre raporun çıkması 1-24 saat sürebilir ve benzerlik oranı için “%20 iyi bir hedeftir” deniyor. Jüri üyelerine tüm Turnitin çıktısını değil, yalnızca benzerlik raporunu iletmeniz yeterli; son dakika iletimlerinden kaçınmanız isteniyor. Savunma başarıyla tamamlandıktan sonra “başarılıdır” işaretli savunma tutanağını ve danışman imzalı Turnitin raporunu FBE’ye iletirsiniz.
Varsayımsal bir zaman çizelgesi
Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır, gerçek bir öğrenciden alınmamıştır — yalnızca adımların sırasını göstermek içindir. Bir yüksek lisans öğrencisi tezini LaTeX şablonunda yazar, jüriye göndermeden önce Format ve Sıkça Görülen Yanlışlar belgelerine göre son kontrolünü yapar, Turnitin benzerlik raporunu alıp jüri üyelerine savunmadan birkaç gün önce iletir. Savunma başarıyla tamamlanınca savunma tutanağını ve danışman imzalı Turnitin raporunu FBE’ye gönderir; ardından tezin PDF’ini, doldurduğu kontrol listesiyle birlikte format kontrolü için fbe.thesis@bogazici.edu.tr adresine yollar. Enstitüden bir düzeltme gelirse bunu tamamlayıp yeniden gönderir; format onayından sonra mezuniyet belgelerini FBE sekreterliğine teslim eder. Doktora öğrencileri için mantık aynıdır; farkı, akış şemasına göre ayrıca her sayfası jüri üyelerince imzalanmış ve son sayfasında öğrencinin yayınlarının yer aldığı Doktora Tez Raporunun iletilmesidir.
Enstitünün yönlendirdiği üç kaynak
FBE’nin “Tez Yazımı ve Teslim” sayfası, öğrencileri üç ana kaynağa yönlendiriyor:
- FBE Tez Teslimi İş Akış Şeması: “FBE Mezun Adayı Öğrenciler Akış Şeması” PDF’i; intihal raporundan savunma sonrası format kontrolüne kadar adımları sıralar.
- Tez Yazım Şablonu/Kılavuzu: Tez Formatı kılavuzu, denklem ve atıf biçimi kılavuzları, sık görülen yanlışlar, kontrol listesi ve LaTeX şablonu.
- Mezuniyet İçin Gerekli Belgeler: tez onaylandıktan sonra FBE sekreterliğine teslim edilecek belgelerin listesi.
Bu üç kaynağın işlevi birbirinden farklıdır: iş akış şeması size “ne zaman ne yapacağınızı”, yazım kılavuzu “nasıl biçimlendireceğinizi”, mezuniyet belgeleri listesi ise “tez onayından sonra ne kaldığını” gösterir.
Mezuniyet için hangi belgeler teslim edilir?
“Mezuniyet İçin Gerekli Belgeler” sayfasına göre FBE sekreterliğine şunlar teslim edilir: onay tarihi ve jüri imzaları eksiksiz, düzgün biçimlendirilmiş ve ciltlenmiş tez; YÖK Tez Bilgi Giriş Formu (2 kopya, A4 kâğıda dikey basılı); Anabilim Dalı Mezuniyet Yazısı; “başarılı” savunma tutanağı; FBE Turnitin sınıfından oluşturulmuş intihal raporu; iki adet CD (doldurulmuş tez bilgi giriş formu, YÖK referans numarasıyla adlandırılmış tez PDF’i ve varsa ek materyal) ve yalnızca doktora için tüm jüri üyelerinin her sayfayı paraflayıp imzaladığı doktora tez raporu. Sayfa ayrıca YÖK Ulusal Tez Merkezi’ne yüklenecek tezde ıslak imza, fotoğraf, kimlik numarası, e-posta, telefon, adres gibi kişisel verilerin bulunmaması gerektiğini ve imza sayfası gibi sayfaların çıkarılmasını hatırlatıyor.
Danışmanla işbirliği neden vurgulanıyor?
Enstitünün kendi ifadesiyle, tez konusu danışmanla işbirliği içinde seçilir. Bu, tez sürecinin yalnızca bir biçim/teslim meselesi olmadığını, içerik kararlarının (konu, kapsam, yöntem) danışman onayına bağlı olarak ilerlediğini hatırlatıyor. Akış şemasındaki sıra da bunu yansıtıyor: online format kontrolü savunmadan sonra, başarılı savunma tutanağıyla birlikte başlar. Yani format kontrolü içerik onayının yerine geçen bir adım değil, ondan sonra gelen ayrı bir aşamadır; format kontrolünden geçen bir tez otomatik olarak “kabul edilmiş” sayılmaz — tezin bilimsel içeriğinin kabulü savunma jürisinin kararına dayanır.
Sosyal Bilimler Enstitüsü’ndeyseniz ne değişir?
Bu yazıda anlatılanlar Fen Bilimleri Enstitüsü’nün kendi sayfalarından ve belgelerinden okunmuştur. Boğaziçi Üniversitesi’nin Sosyal Bilimler Enstitüsü gibi diğer birimleri kendi tez şablonlarını ve süreçlerini ayrı sayfalarda yayımlar; format kontrolü için kullanılan e-posta adresi veya form farklı olabilir. Kayıtlı olduğunuz enstitünün kendi tez yazım ve teslim sayfasını arayın; fbe.thesis@bogazici.edu.tr adresi yalnızca Fen Bilimleri Enstitüsü için geçerlidir.
Tez teslimine hazırlanırken kontrol listesi
- Kılavuzu erken okuyun: FBE Tez Formatı kılavuzunu ve Sıkça Görülen Yanlışlar belgesini yazmaya başlamadan önce okuyun.
- Şablonu kullanın: enstitünün LaTeX şablonuyla yazmak, biçim hatalarını baştan önler.
- İntihal raporunu zamanında alın: Turnitin benzerlik raporunu jüri üyelerine son dakikaya bırakmadan iletin.
- Savunma sonrası format kontrolü: tez PDF’ini, başarılı savunma tutanağını ve doldurduğunuz kontrol listesini fbe.thesis@bogazici.edu.tr adresine gönderin.
- Mezuniyet belgelerini tamamlayın: ciltli tez, YÖK Tez Bilgi Giriş Formu, mezuniyet yazısı, tutanak, Turnitin raporu, CD’ler ve (doktorada) tez raporu.
Sık yapılan dört hata
- Yazım kılavuzunu tezi bitirdikten sonra okumak. Enstitünün kendi tavsiyesi, kuralları yazmaya başlamadan önce öğrenmenizdir; biçimi sona bırakmak, tezin büyük bölümünü yeniden düzenlemenize yol açabilir.
- Format kontrolünü içerik onayının yerine koymak. Format kontrolü yalnızca biçimi denetler ve savunmadan sonra gelir; tezin içeriğinin kabulü ayrı ve önceki bir adımdır.
- Başka bir enstitünün sürecini kendi enstitünüze uygulamak. Fen Bilimleri Enstitüsü’nün süreci (e-posta adresi, form adları, biçim kuralları) diğer enstitülerle birebir aynı olmayabilir; kendi enstitünüzün sayfasını esas alın.
- Format kontrolünü mezuniyet tarihine çok yakın göndermek. Enstitü, çok sayıda biçim hatası içeren tezlere birkaç kez düzeltme verilebileceğini ve mezuniyetin gecikebileceğini açıkça belirtiyor; tampon süre bırakın.
Enstitü sekreterliğiyle iletişim neden önemli?
Enstitünün web sayfaları süreç hakkında genel bir çerçeve sunar; ancak sizin özel durumunuza (örneğin bir uzatma talebi, bir danışman değişikliği süreciyle çakışan tez teslimi veya yurt dışında bulunduğunuz için imza sürecinde yaşanan bir gecikme) dair en güncel ve kesin bilgiyi enstitü sekreterliği verir. FBE sayfasında genel iletişim adresi olarak fbe@bogazici.edu.tr yer alıyor. Kendi durumunuza özgü bir soru varsa bunu doğrudan enstitüye e-posta ile sormak, forumlarda veya arkadaşlarınızdan duyduğunuz ikinci elden bilgiye güvenmekten çok daha güvenilirdir — özellikle süreçler ve belgeler zaman zaman güncellenebildiği için. Yazarken adınızı, öğrenci numaranızı, programınızı ve sorunuzu tek, net bir e-postada belirtmek, birden fazla kısa ve belirsiz e-posta göndermekten daha hızlı bir cevap almanızı sağlar.
Süreç net, tez metni kaldıysa
Tesify ile tezinizin bölümlerini yapılandırılmış biçimde yazmaya başlayabilirsiniz — danışmanınızla paylaşacağınız taslak bölüm iskeletiyle gelir, metin baştan sona sizin kalır. Diğer üniversitelerin biçim kurallarını karşılaştırmak için ODTÜ ve Hacettepe’nin biçim kurallarını karşılaştıran yazımıza, YÖK’e yükleme adımları için YÖK Tez Merkezi’ne tez nasıl yüklenir yazımıza, danışman ilişkisiyle ilgili sorularınız için danışman değiştirme sürecini anlatan yazımıza, tez takviminizi kurmak için tez yazma takvimi nasıl kurulur yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Boğaziçi Üniversitesi’nde tezimi kime teslim ediyorum?
Fen Bilimleri Enstitüsü’nde savunmadan sonraki online format kontrolü için tezinizin PDF’ini ve ekli belgelerinizi fbe.thesis@bogazici.edu.tr adresine gönderirsiniz; mezuniyet belgeleri ise FBE sekreterliğine teslim edilir. Diğer enstitülerde kanal farklı olabilir.
Tez yazım kılavuzunu ne zaman okumalıyım?
Yazmaya başlamadan önce. Enstitünün kendi tavsiyesi budur; biçimi sona bırakmak, tezin büyük bölümünü yeniden düzenlemenize yol açabilir.
Format kontrolü ile danışman onayı aynı şey mi?
Hayır. Format kontrolü yalnızca biçimi denetler ve akış şemasına göre başarılı savunmadan sonra başlar; tezin içeriğinin kabulü ondan önce gelen ayrı bir adımdır.
Kenar boşluğu ve yazı tipi kuralları neler?
FBE Tez Formatı kılavuzuna (Eylül 2022) göre sol 3,5 cm, sağ 2 cm, üst 3,5 cm, alt en az 2 cm kenar boşluğu; Times, Times New Roman veya Computer Modern yazı tipi, metinde 12 punto ve 1,5 satır aralığı. Güncel hâlini kılavuzun kendisinden kontrol edin.
Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde süreç aynı mı?
Tam olarak aynı olmayabilir. Bu yazıda anlatılanlar Fen Bilimleri Enstitüsü’nün kendi sayfalarından okunmuştur; diğer enstitülerin kendi süreç ve iletişim kanalları farklı olabilir.
Mezuniyet belgelerini ne zaman tamamlamalıyım?
Format onayı alındıktan sonra; ciltli tez, YÖK Tez Bilgi Giriş Formu, Anabilim Dalı mezuniyet yazısı, savunma tutanağı, Turnitin raporu, iki CD ve doktorada tez raporu FBE sekreterliğine teslim edilir.
Tez şablonunu kullanmak zorunlu mu?
Enstitü LaTeX şablonunu kullanmanızı şiddetle tavsiye ediyor; şablon biçim hatalarını baştan önler ve format kontrolü sürecini hızlandırır.
Format kontrolü e-postasına hangi belgeleri eklemeliyim?
Akış şemasına göre tezin PDF’i “başarılıdır” işaretli savunma tutanağıyla birlikte iletilir; FBE Thesis Formatting Checklist de online format kontrolü sırasında tez dosyasıyla birlikte doldurulup teslim edilir.
Format kontrolünden bir düzeltme talebi gelirse ne olur?
Düzeltmeyi yapıp tezinizi yeniden gönderirsiniz. Enstitü, çok sayıda biçim hatası olan tezlere birkaç kez düzeltme verilebileceğini ve mezuniyetin gecikebileceğini belirtiyor; takviminizde tampon süre bırakın.
Kendi durumuma özgü bir sorum varsa kime sormalıyım?
Web sayfasındaki genel süreç sizin özel durumunuzu (uzatma, danışman değişikliği gibi) kapsamayabilir; bu tür sorular için doğrudan enstitüye (fbe@bogazici.edu.tr) e-posta ile başvurun.
Format kontrolü tezimin bilimsel içeriğini de onaylıyor mu?
Hayır. Format kontrolü yalnızca biçimsel uygunluğu denetler; içeriğin bilimsel kabulü savunma jürisinin kararına dayanır ve bu karar format kontrolünden önce verilmiş olur.