KAP mı, TCMB EVDS mi, TÜİK mi? Muhasebe ve finans tezinde veri kaynağı karşılaştırması (2026)

Muhasebe ve finans tezlerinde veri kaynağı seçimi, araştırma sorusunun türüne göre değişir: şirket düzeyinde finansal performans mı inceliyorsunuz (KAP), hisse senedi getirisi mi (BIST), makroekonomik bir ilişki mi (TCMB EVDS), yoksa enflasyon/büyüme gibi ulusal göstergeler mi (TÜİK)? Bu dört kaynak birbirinin yerine geçmez; çoğu tez, ikisini veya üçünü birlikte kullanır.

Veri kaynağı kararı, örneklem büyüklüğünü, analiz yöntemini ve hatta araştırma sorusunun kendisini şekillendirir. Bu yüzden tez önerisi aşamasında hangi kaynağın hangi değişkeni sağlayacağı net biçimde planlanmalı, veri toplama sürecine geçmeden önce her kaynağın güncel erişim koşulları (bazı platformlar zaman zaman format değiştirir) kontrol edilmelidir. Bu makale, dört kaynağı önce tek tek, sonra bir arada nasıl kullanılacaklarını gösteren tam bir örnekle ele alır ve her kaynağın hangi tez türüne daha uygun olduğunu somut sorularla netleştirir.

KAP hangi araştırma sorularına uygun veri sağlar?

Kamuyu Aydınlatma Platformu, BIST’te işlem gören tüm şirketlerin bağımsız denetimden geçmiş finansal tablolarını (bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu) ve özel durum açıklamalarını (birleşme, temettü kararı, yönetim değişikliği gibi) barındırır. Şirket düzeyinde finansal oran analizi, kârlılık-borçluluk ilişkisi, denetim kalitesi veya kurumsal yönetim uygulamaları gibi konularda tez yazan öğrenciler için birincil kaynaktır. KAP’tan indirilen veriler genellikle Excel’e aktarılıp panel veri seti haline getirilir; bu süreçte şirketlerin farklı raporlama dönemlerini (çeyreklik, yıllık) tutarlı hale getirmek zaman alan ama gerekli bir adımdır.

KAP’ta ayrıca şirketlerin özel durum açıklamaları (birleşme, devralma, yönetim kurulu kararı gibi) arşivlenir; olay çalışması (event study) yöntemiyle bir duyurunun hisse fiyatına etkisini inceleyen tezler için bu açıklamaların tarihleri, BIST fiyat verisiyle birleştirilerek kullanılır. Bu tür bir çalışmada duyuru tarihinin doğru tespiti (KAP’ın resmî açıklama saatine göre) analiz kalitesini doğrudan etkiler.

BIST veri servisleri KAP’tan nasıl farklıdır?

KAP finansal tabloları ve kurumsal açıklamaları sağlarken, BIST’in kendi veri servisleri (ve BIST verilerini dağıtan üçüncü taraf platformlar) hisse senedi fiyat hareketleri, işlem hacmi ve endeks düzeyindeki verileri sağlar. Hisse senedi getirisi, oynaklık (volatilite), olay çalışması (event study) gibi finans tezlerinde bu veri türü gereklidir. Temel günlük kapanış fiyatları çoğunlukla ücretsiz erişilebilirken, dakikalık/saniyelik işlem verisi veya uzun geçmiş seriler genellikle ücretli veri sağlayıcılar (ör. Finnet, Matriks, Bloomberg terminali) üzerinden temin edilir — üniversite kütüphanelerinin bu tür veri tabanlarına abonelik sağlayıp sağlamadığı tez başlangıcında kontrol edilmelidir.

TCMB EVDS makroekonomik değişkenler için neden tercih edilir?

TCMB Elektronik Veri Dağıtım Sistemi, döviz kuru, politika faizi, para arzı, kredi hacmi gibi yüzlerce makroekonomik zaman serisini ücretsiz ve indirilebilir biçimde sunar. Enflasyon-döviz kuru ilişkisi, faiz-kredi büyümesi, para politikasının bankacılık sektörüne etkisi gibi makro finans konularında birincil kaynaktır. EVDS’in güçlü yönü, serilerin genellikle uzun bir geçmişe (bazı seriler 1980’lere) uzanması ve API üzerinden programatik erişime izin vermesidir; bu, zaman serisi analizi (ARIMA, VAR, eşbütünleşme testleri gibi) yapan tezler için önemli bir kolaylıktır.

EVDS üzerinden veri çekerken sık karşılaşılan bir zorluk, aynı göstergenin birden fazla seri koduyla (ör. farklı mevsimsellikten arındırma yöntemleriyle) yayınlanmış olmasıdır. Yöntem bölümünde hangi seri kodunun ve hangi versiyonun (mevsimsel düzeltilmiş mi, ham mı) kullanıldığı açıkça belirtilmelidir; aksi halde bulgular tekrarlanabilir olmaktan çıkar.

TÜİK verileri hangi tezlerde kullanılır?

Türkiye İstatistik Kurumu, tüketici fiyat endeksi (TÜFE), üretici fiyat endeksi (ÜFE), gayri safi yurt içi hasıla (GSYH), işsizlik oranı ve hanehalkı bütçe anketleri gibi ulusal düzeyde istatistikler sağlar. Enflasyon muhasebesi, kamu maliyesi, bölgesel ekonomik eşitsizlik gibi konularda TÜİK verileri temel kaynaktır. TCMB EVDS de bazı TÜİK serilerini (ör. TÜFE) yeniden yayınlar; bu durumda hangi kurumun birincil kaynak olarak atıf yapılacağı (genellikle TÜİK, çünkü veriyi üreten kurum odur) net olmalıdır.

Enflasyon muhasebesi konusunda tez yazan öğrenciler için TÜİK’in TÜFE serisi, finansal tabloların enflasyona göre düzeltilmesinde (TMS 29 kapsamında) doğrudan kullanılan resmî kaynaktır. Bu tür tezlerde hangi ay/yıl bazlı endeks değerinin kullanıldığı ve endeksleme yönteminin (ortalama yöntem, ay sonu yöntem) açıkça belirtilmesi beklenir.

Bölgesel ve sektörel veri gerektiğinde hangi kaynaklar kullanılır?

Bazı tezler il veya bölge düzeyinde ekonomik göstergeler (ör. bölgesel işsizlik, bölgesel GSYH) gerektirir; TÜİK bu tür bölgesel istatistikleri de yayınlar, ancak bölgesel verilerin güncellenme sıklığı ulusal verilere göre daha düşük olabilir. Sektörel karşılaştırma yapan tezlerde (ör. bankacılık sektörü ile perakende sektörü kârlılık karşılaştırması) KAP’tan sektör bazlı şirket listeleri çekilip ayrı ayrı analiz edilir; bu durumda hangi şirketlerin hangi sektöre dahil edildiğinin (BIST’in sektör sınıflandırmasına göre) açıkça belirtilmesi gerekir.

Veri kaynağı seçimi hangi sorularla yapılmalı?

1. Analiz düzeyi nedir? Şirket düzeyi → KAP; hisse/piyasa düzeyi → BIST veri servisleri; ülke düzeyi makro → TCMB EVDS/TÜİK.
2. Zaman serisi mi, kesit verisi mi, panel veri mi? Panel veri (çok şirket × çok yıl) genellikle KAP’tan derlenir; uzun zaman serisi genellikle TCMB EVDS’ten.
3. Veri ücretsiz mi olmalı? KAP, TCMB EVDS ve TÜİK tamamen ücretsizdir; detaylı işlem verisi gerekiyorsa üniversite kütüphanesi aboneliği araştırılmalıdır.
4. Veri hangi sıklıkta gerekli? Çeyreklik/yıllık finansal veri → KAP; günlük/dakikalık fiyat verisi → BIST/ücretli sağlayıcılar; aylık makro veri → TCMB EVDS/TÜİK.

Tam bir veri kaynağı paragrafı örneği nasıl görünür?

Aşağıdaki örnek, bankacılık sektörü kârlılığı ile döviz kuru oynaklığı arasındaki ilişkiyi inceleyen bir tezin Gereç ve Yöntem bölümünden alınmıştır: “Bu çalışmada BIST’te işlem gören 12 mevduat bankasının 2015-2024 dönemine ait çeyreklik finansal tabloları Kamuyu Aydınlatma Platformu’ndan (KAP) derlenmiştir. Bankaların aktif kârlılığı (ROA) ve özkaynak kârlılığı (ROE) bağımlı değişken olarak kullanılmış; döviz kuru oynaklığı, TCMB Elektronik Veri Dağıtım Sistemi’nden (EVDS) alınan günlük USD/TRY kurunun çeyreklik standart sapması hesaplanarak türetilmiştir. Enflasyon kontrol değişkeni olarak TÜİK’in TÜFE serisi kullanılmış, tüm nominal finansal büyüklükler bu seriyle reel değerlere dönüştürülmüştür.” Bu paragraf üç kaynağı (KAP, TCMB EVDS, TÜİK) birlikte kullanır ve her birinin hangi değişkeni sağladığını açıkça belirtir — panel veri tezlerinde beklenen raporlama düzeyi budur.

Panel veri seti oluştururken en sık yapılan hatalar nedir?

1. Raporlama dönemi tutarsızlığı — bazı şirketlerin mali yılının takvim yılından farklı olması. Çözüm: tüm gözlemleri aynı referans döneme (ör. takvim yılı) göre hizalayın.
2. Enflasyon düzeltmesinin atlanması — nominal finansal büyüklüklerin yıllar arası doğrudan karşılaştırılması. Çözüm: TÜİK TÜFE serisiyle reel değerlere dönüştürün.
3. Kaynak karışıklığı — aynı değişkenin (ör. enflasyon) hem TCMB EVDS hem TÜİK’ten farklı biçimde alınıp karıştırılması. Çözüm: her değişken için tek bir birincil kaynak seçip tutarlı kullanın.
4. Örneklem seçim yanlılığı — sadece halihazırda borsada işlem gören şirketlerin dahil edilmesi, borsadan çıkan (delisting) şirketlerin göz ardı edilmesi (survivorship bias). Çözüm: örneklem seçim kriterini ve olası yanlılığı Kısıtlılıklar bölümünde belirtin.

Veri kaynağı bölümü savunma öncesi nasıl kontrol edilir?

Savunmaya girmeden önce şu altı maddeyi kontrol etmek faydalıdır:

1. Her değişkenin hangi kaynaktan alındığı açıkça belirtildi mi?
2. Veri erişim tarihi (ör. “Mart 2026 itibarıyla”) not edildi mi?
3. Raporlama dönemi tutarsızlıkları giderildi mi?
4. Nominal büyüklükler gerekiyorsa reel değerlere dönüştürüldü mü?
5. EVDS seri kodunun hangi versiyonu (ham/mevsimsel düzeltilmiş) kullanıldığı belirtildi mi?
6. Survivorship bias gibi örneklem sınırlılıkları Tartışma bölümünde tartışıldı mı?

Ücretli veri sağlayıcılara ne zaman ihtiyaç duyulur?

KAP, TCMB EVDS ve TÜİK çoğu tez için yeterli olsa da, bazı araştırma soruları ücretli veri sağlayıcıları gerektirir: yüksek frekanslı (saniyelik/dakikalık) işlem verisi, uluslararası şirket karşılaştırmaları (Refinitiv, Bloomberg gibi platformlar) veya analist tahminleri gibi veriler genellikle ücretsiz kaynaklarda bulunmaz. Bu durumda üniversitenin kütüphane aboneliklerinin kontrol edilmesi, yoksa danışmanla birlikte alternatif bir araştırma sorusu tasarlanması önerilir — ücretli veriye erişim planlanmadan tez konusu kesinleştirilmemelidir.

Veri indirme tarihinin raporlanması neden önemli?

KAP, TCMB EVDS ve TÜİK verileri zaman zaman revize edilir; özellikle TÜİK’in bazı öncü göstergeleri (ör. GSYH öncü tahmini) daha sonra kesinleşmiş rakamlarla güncellenir. Bu nedenle Gereç ve Yöntem bölümünde verinin hangi tarihte indirildiği (ör. “veriler Mart 2026 itibarıyla EVDS’ten indirilmiştir”) mutlaka belirtilmelidir; bu, savunma sırasında “bu rakam güncel değil” itirazlarına karşı tezi korur ve çalışmanın hangi veri anlık görüntüsüne (snapshot) dayandığını netleştirir.

Bir yapay zekâ aracı veri kaynağı bölümünü yazarken nasıl kullanılır?

Tesify, hangi değişkenin hangi kaynaktan (KAP, BIST, TCMB EVDS, TÜİK) alındığını tutarlı biçimde raporlayan bir taslak üretir; aynı değişkenin birden fazla kaynaktan karışık alınması riskini hatırlatır. Kaynak doğrulama rehberiyle birlikte kullanıldığında, indirilen verilerin güncelliğinin ve doğruluğunun kontrol edilmesine de yardımcı olur. Verinin doğru yorumlanması ve analiz edilmesi her zaman öğrenciye ve danışmana aittir; araç yalnızca kaynak tutarlılığını destekler.

Tesify ile veri kaynağı bölümünüzü şimdi taslaklayın.

Sık Sorulan Sorular

KAP verileri ücretsiz mi?

Evet, KAP’taki finansal tablolar ve kurumsal açıklamalar herkese açık ve ücretsizdir.

TCMB EVDS’ten kaç yıllık veri indirilebilir?

Serinin türüne göre değişir; bazı makroekonomik seriler 1980’li yıllara kadar uzanabilir, bazıları daha kısa bir geçmişe sahiptir.

BIST’in dakikalık işlem verisi ücretsiz mi?

Genellikle hayır; günlük kapanış verileri çoğunlukla ücretsiz erişilebilirken, yüksek frekanslı veri genellikle ücretli sağlayıcılar üzerinden temin edilir.

TÜİK ve TCMB EVDS’teki enflasyon verisi neden farklı görünebilir?

TCMB EVDS bazı TÜİK serilerini yeniden yayınlar; sayılar aynı olsa da güncelleme zamanlaması nedeniyle küçük farklar görülebilir, bu yüzden birincil kaynağın (TÜİK) atıf için tercih edilmesi önerilir.

Panel veri setinde enflasyon düzeltmesi zorunlu mu?

Zorunlu değildir, ancak uzun dönemli nominal finansal verilerin doğrudan karşılaştırılması yanıltıcı olabileceğinden, reel değerlere dönüştürme yaygın bir iyi uygulamadır.

Survivorship bias nedir ve nasıl önlenir?

Sadece halen borsada işlem gören şirketlerin örnekleme dahil edilmesiyle oluşan bir yanlılıktır; mümkünse borsadan çıkan şirketler de örnekleme dahil edilmeli, mümkün değilse bu sınırlılık açıkça belirtilmelidir.

KAP’tan indirilen veriler doğrudan analiz için kullanılabilir mi?

Genellikle hayır; farklı şirketlerin raporlama formatları ve dönemleri farklı olabileceğinden, veri temizleme ve standardizasyon adımı gereklidir.

Hangi kaynak API erişimi sunar?

TCMB EVDS, programatik erişim için bir API sunar; bu, Python veya R ile otomatik veri çekme işlemlerini kolaylaştırır.

Bir tez birden fazla kaynak kullanabilir mi?

Evet, hatta çoğu muhasebe-finans tezi birden fazla kaynağı (ör. KAP + TCMB EVDS) birlikte kullanır; önemli olan her değişkenin kaynağının açıkça belirtilmesidir.

Veri kaynağı kısıtlılıklar bölümünde nasıl belirtilir?

Kullanılan kaynağın kapsamı (ör. yalnızca BIST’te işlem gören şirketler), zaman aralığı ve varsa bilinen veri kalitesi sorunları Tartışma bölümünün kısıtlılıklar alt başlığında belirtilmelidir.

Olay çalışması (event study) için hangi kaynaklar birlikte kullanılır?

Genellikle KAP’taki özel durum açıklama tarihleri ile BIST’in hisse fiyatı verileri birleştirilir; duyuru tarihi etrafındaki fiyat hareketleri incelenir.

EVDS’te aynı göstergenin birden fazla seri kodu olması ne anlama gelir?

Genellikle farklı mevsimsellikten arındırma yöntemlerini veya revizyon versiyonlarını temsil eder; kullanılan seri kodunun hangi versiyona ait olduğu yöntem bölümünde belirtilmelidir.

Enflasyon muhasebesi tezlerinde hangi endeks kullanılır?

Genellikle TÜİK’in TÜFE serisi, TMS 29 kapsamında finansal tabloların enflasyona göre düzeltilmesinde doğrudan kullanılan resmî kaynaktır.

Ücretli veri sağlayıcıya erişim yoksa ne yapılmalı?

Üniversite kütüphanesinin abonelikleri kontrol edilmeli; erişim yoksa danışmanla birlikte ücretsiz kaynaklarla yanıtlanabilecek alternatif bir araştırma sorusu tasarlanmalıdır.

Veri indirme tarihi neden yöntem bölümünde belirtilmeli?

Resmî veriler zaman zaman revize edildiğinden, indirme tarihinin belirtilmesi çalışmanın hangi veri anlık görüntüsüne dayandığını netleştirir ve güncellik itirazlarına karşı tezi korur.

Bölgesel ekonomik veri hangi kaynaktan alınır?

TÜİK, bölgesel işsizlik ve bölgesel GSYH gibi il/bölge düzeyinde istatistikler de yayınlar, ancak bu verilerin güncellenme sıklığı ulusal verilere göre daha düşük olabilir.

KAP’taki verilerin bağımsız denetimden geçmiş olması neden önemli?

Bağımsız denetim, finansal tabloların belirli bir güvence düzeyinde doğru ve tutarlı olduğunu gösterir; bu, akademik çalışmalarda veri kalitesi açısından güçlü bir avantajdır.