Fizyoterapi tezinde örneklem ve dahil etme kriterleri nasıl belirlenir? (2026)

Fizyoterapi tezinde örneklem, dahil etme ve dışlama ölçütlerinin adım adım kurulmasıyla belirlenir: önce hedef popülasyon (ör. diz osteoartriti tanılı erişkinler) tanımlanır, sonra klinik durumu netleştiren dahil etme ölçütleri, ardından sonucu çarpıtabilecek durumları eleyen dışlama ölçütleri yazılır ve son olarak örneklem büyüklüğü hesaplanır. Bu dört adımın sırası önemlidir — dahil etme ölçütü olmadan dışlama ölçütü yazmaya çalışmak, jürinin en sık işaretlediği tutarsızlıklardan biridir.

Fizyoterapi tezinde örneklem neden özel bir dikkat gerektirir?

Fizyoterapi araştırmaları çoğunlukla hareket, ağrı veya fonksiyonel kapasiteyi ölçer; bu ölçümler hastanın günlük durumuna (yorgunluk, ilaç kullanımı, eşlik eden hastalık) duyarlıdır. Bu nedenle örneklem tanımı yalnızca “kaç kişi” sorusuna değil, “hangi klinik özellikte kaç kişi” sorusuna cevap vermelidir. Sabit bir adım sırası izlemek, hem etik kurul başvurusunu hem de yöntem bölümünün tekrarlanabilirliğini kolaylaştırır.

Dahil etme ölçütleri nasıl belirlenir?

Dahil etme ölçütleri, çalışmanın gerçekten yanıtlamak istediği soruya uyan katılımcıları tanımlar. Her ölçüt tek bir özelliği test etmeli ve ölçülebilir olmalıdır.

Örnek adım: “Çalışmaya 18-65 yaş arası, Kellgren-Lawrence evre II-III diz osteoartriti tanısı almış, en az 3 aydır günlük yaşam aktivitelerini etkileyen diz ağrısı bildiren gönüllüler dahil edilmiştir.” Bu cümle yaş aralığını, tanı ölçütünü ve semptom süresini tek seferde verir — her biri ayrı ayrı doğrulanabilir.

Dışlama ölçütleri nasıl yazılır?

Dışlama ölçütleri, sonucu çarpıtabilecek veya katılımcıyı riske sokabilecek durumları eler. Dahil etme ölçütünün tam tersini tekrarlamak yerine, yeni bir bilgi eklemelidir.

Örnek adım: “Son 6 ay içinde diz cerrahisi geçirmiş, eşlik eden inflamatuar romatizmal hastalığı olan veya çalışmanın uygulanacağı egzersiz programına katılımı engelleyecek nörolojik bozukluğu bulunan bireyler çalışma dışı bırakılmıştır.” Bu üç ölçüt, cerrahi geçmişi, komorbidite ve fonksiyonel engeli ayrı ayrı adlandırır.

Örneklem büyüklüğü fizyoterapi tezlerinde nasıl hesaplanır?

Örneklem büyüklüğü hesaplaması, seçilen birincil sonuç ölçütüne (ör. Görsel Analog Skala ağrı puanı, Zamanlı Kalk-Yürü testi) ve beklenen etki büyüklüğüne dayanır. Adımlar şöyledir: (1) birincil sonuç ölçütünü belirleyin, (2) literatürden veya pilot veriden beklenen etki büyüklüğünü bulun, (3) G*Power gibi bir programla istenen güç (genellikle %80) ve anlamlılık düzeyinde (α=0,05) gerekli örneklem büyüklüğünü hesaplayın, (4) beklenen kayıp oranını (dropout) ekleyerek hedef katılımcı sayısını belirleyin. Fizyoterapi çalışmalarında egzersiz programlarına devamsızlık nedeniyle kayıp oranı diğer disiplinlere göre daha yüksek seyredebilir; bu nedenle hesaplanan sayıya %15-20 arası bir pay eklemek yaygın bir pratiktir.

Örneklem büyüklüğü hesaplaması nasıl bir örnekle çalışır?

Somut, tamamen varsayımsal bir örnekle görelim (gerçek bir çalışmadan alınmamıştır, yalnızca hesabın nasıl işlediğini göstermek içindir): diz osteoartritli hastalarda iki egzersiz programının ağrı üzerindeki etkisini karşılaştıran bir tezde birincil sonuç ölçütü Görsel Analog Skala (0-100) ağrı puanı olsun. Kendi pilot verinizden veya literatürden gruplar arası ortalama fark ve standart sapma tahmini elde ettiğinizi ve bunun orta-büyük bir etki büyüklüğüne (Cohen d≈0,75 civarı) karşılık geldiğini varsayalım. %80 güç ve α=0,05 için G*Power’da iki bağımsız grup t-testi seçildiğinde bu büyüklükteki bir etki için grup başına yaklaşık 29 katılımcı hesaba girer; iki grup için toplam yaklaşık 58. %15 kayıp oranı payı eklendiğinde hedef örneklem yaklaşık 68’e yükselir — kendi tezinizde bu sayılar, kendi pilot verinize veya taradığınız literatüre göre yeniden hesaplanmalıdır. Etki büyüklüğü tahmini ne kadar zayıf bir kaynağa (ör. benzer olmayan bir popülasyondan alınan pilot veri) dayanıyorsa, hesaplanan örneklem büyüklüğü de o kadar tartışmaya açık kalır; bu nedenle etki büyüklüğünün kaynağı yöntem bölümünde ayrıca belirtilmelidir.

Tabakalı örnekleme fizyoterapi tezinde ne zaman kullanılır?

Hedef popülasyon içinde alt gruplar (ör. hafif/orta/ileri evre osteoartrit) arasında sonucun farklı seyretmesi bekleniyorsa, basit rastgele örnekleme yerine tabakalı örnekleme tercih edilebilir — her evreden orantılı sayıda katılımcı alınarak örneklemin evre dağılımı hedef popülasyonu yansıtır hale getirilir. Bu yöntem özellikle çok merkezli veya geniş yaş aralığını kapsayan tezlerde, tek bir alt grubun örneklemde baskın çıkmasını önler. Tabakalı örnekleme kullanıldığında yöntem bölümünde hangi değişkenin tabakalama ölçütü olarak seçildiği ve her tabakadan kaç kişi alındığı ayrı ayrı raporlanmalıdır.

Fizyoterapinin alt dallarına göre örneklem zorlukları nasıl değişir?

“Fizyoterapi tezi” tek bir örneklem profiline oturmaz; alt dala göre erişim ve temsililik zorlukları değişir:

Bu tablo, hangi alt dalda olursanız olun “örneklem nereden geliyor” sorusunun cevabını yöntem bölümünde neden ayrıntılı yazmanız gerektiğini gösterir; kaynak farklılığı, dışlama ölçütlerinin de farklılaşmasını gerektirir.

Katılımcı erişimi nasıl sağlanır ve raporlanır?

Katılımcılara nasıl ulaşıldığı (klinik başvuru kayıtları, hastane duyuru panosu, spor kulübü işbirliği, sosyal medya duyurusu) yöntem bölümünde açıkça belirtilmelidir; bu bilgi, örneklemin gönüllü mü yoksa ardışık başvuran mı olduğunu gösterir ve seçilim yanlılığı tartışmasının temelini oluşturur.

Örnek adım: “Katılımcılara, Ocak-Nisan 2026 tarihleri arasında XYZ Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Kliniği’ne diz ağrısı şikâyetiyle ardışık olarak başvuran hastalar arasından, dahil etme ölçütlerini karşılayanlara araştırmacı tarafından yüz yüze ulaşılmıştır.” Bu cümle hem erişim yöntemini (ardışık başvuru) hem de zaman aralığını verir. Sosyal medya veya duyuru panosu üzerinden gönüllü toplanan örneklemlerde ise duyurunun hangi platformda, ne kadar süre yayında kaldığı ve kaç kişinin duyuruyu gördüğü (mümkünse) belirtilmesi, örneklemin ne kadar geniş bir havuzdan süzüldüğünü göstermesi açısından faydalıdır.

Kontrol grubu nasıl oluşturulur?

Deneysel veya yarı deneysel tasarımlarda kontrol grubu, müdahale grubuyla temel özellikler (yaş, cinsiyet dağılımı, semptom şiddeti) açısından benzer olmalıdır. Rastgele atama yapılamıyorsa (ör. etik ya da lojistik nedenlerle), gruplar arası başlangıç farklarının istatistiksel olarak karşılaştırılıp raporlanması beklenir — bu, “gruplar benzerdi” iddiasının kanıtla desteklenmesini sağlar.

Değerlendirici körlemesi örneklem raporlamasını nasıl etkiler?

Fizyoterapi çalışmalarında tedaviyi uygulayan kişinin (fizyoterapist) hangi gruba kimin dahil olduğunu bilmemesi genellikle mümkün değildir, ancak sonuç ölçümünü yapan değerlendiricinin (assessor) grup ataması konusunda kör tutulması (tek kör tasarım) mümkün ve önerilir. Bu, örneklemin kendisiyle ilgili bir karar olmasa da, örneklem paragrafının hemen ardından yöntem bölümünde belirtilmesi beklenen bir ayrıntıdır; çünkü değerlendirici körlemesinin olup olmadığı, bulguların ne kadar güvenilir olduğunu doğrudan etkiler. Kör tutulamayan durumlarda (ör. tek araştırmacılı küçük ölçekli tezler) bu sınırlılığın açıkça yazılması, jüri tarafından olumlu karşılanan bir dürüstlük göstergesidir.

Bilgilendirilmiş onam süreci örneklemle nasıl ilişkilidir?

Dahil etme ölçütlerini karşılayan her katılımcıya çalışmanın amacı, prosedürü, olası riskleri ve istediği zaman çekilme hakkı sözlü ve yazılı olarak açıklanır; onam formunu imzalamayan biri örnekleme dahil edilemez. Onam sürecinin ne zaman (ilk değerlendirme öncesinde mi, sonrasında mı) ve kim tarafından alındığı yöntem bölümünde belirtilmelidir; bu, hem etik kurul dosyasının hem de örneklem akış şemasının tutarlı olmasını sağlar. Pediatrik veya bilişsel bozukluğu olan katılımcılarda onam sürecinin nasıl uyarlandığı (vekil onamı, basitleştirilmiş dil) ayrıca not edilmelidir.

Örneklem temsililiği yöntem bölümünde nasıl raporlanır?

İyi bir örneklem raporlaması dört unsuru içerir: hedeflenen popülasyon, gerçekleşen örneklem büyüklüğü ve hesaplanan sayıyla karşılaştırması, katılımcı akış şeması (kaç kişiye ulaşıldı, kaçı dahil edildi, kaçı tamamladı) ve örneklem ile hedef popülasyon arasındaki bilinen farklar. Katılımcı akış şeması (bazı dergilerde CONSORT tipi diyagram istenir) özellikle deneysel tasarımlarda beklenir ve kayıp oranının nerede oluştuğunu görünür kılar.

En sık yapılan dört hata nedir?

1. Dahil etme ve dışlama ölçütlerinin karışması — bir ölçütün hem dahil hem dışlama listesinde farklı biçimde tekrarlanması.
2. Örneklem büyüklüğü hesaplamasının geriye dönük yapılması — önce eldeki katılımcı sayısı belirlenip sonra buna uyan bir güç analizi “bulunması”; jüri bu sırayı genellikle fark eder.
3. Erişim yönteminin belirtilmemesi — katılımcıların nereden ve nasıl bulunduğunun yazılmaması, seçilim yanlılığı tartışmasını imkânsız kılar.
4. Kayıp oranının raporlanmaması — çalışmayı yarıda bırakan katılımcı sayısının ve nedeninin belirtilmemesi.
5. Değerlendirici körlemesinin hiç tartışılmaması — kör tutulup tutulmadığının belirtilmemesi, jüride bulguların ne kadar güvenilir olduğuna dair soru işareti bırakır.

Savunma öncesi hangi kontroller yapılmalı?

Örneklem ve yöntem bölümünü teslim etmeden önce şu yedi maddeyi kontrol edin:

1. Dahil etme ölçütleri ölçülebilir ve tek tek maddeler halinde mi yazılmış?
2. Dışlama ölçütleri dahil etme ölçütlerini tekrarlamadan yeni bilgi mi veriyor?
3. Örneklem büyüklüğü hesaplaması, birincil sonuç ölçütüne dayanılarak önceden mi yapılmış?
4. Kayıp oranı payı hesaplamaya eklenmiş mi?
5. Katılımcılara nasıl ulaşıldığı (erişim yöntemi ve zaman aralığı) belirtilmiş mi?
6. Kontrol grubu varsa başlangıç özellikleri karşılaştırmalı raporlanmış mı?
7. Katılımcı akış şeması veya en azından sayısal bir özet sunulmuş mu?

Yapay zekâ aracı örneklem bölümünü yazarken nasıl yardımcı olur?

Tesify, dahil etme ve dışlama ölçütlerini ayrı ayrı listeleyen ve her birini ölçülebilir bir cümleye dönüştüren bir taslak yapısı üretebilir; danışmanınızın istediği klinik ayrıntıları bu yapı üzerinden ekleyebilirsiniz. Yöntem bölümünün diğer alt başlıklarını kurarken genel yöntem bölümü rehberi altı alt başlığı bir arada gösterir; etik kurul başvurunuzu hazırlarken de etik kurul izni rehberi hasta çalışmalarında hangi belgelerin isteneceğini netleştirir. Tez sürecinizin geri kalanını planlarken danışman revizyonlarıyla uyumlu bir takvim veri toplama ve analiz aşamalarını gerçekçi bir sıraya oturtmanıza yardımcı olabilir. Tezin klinik içeriğinin doğruluğu her zaman öğrenci ve danışmanın sorumluluğundadır; araç yalnızca yapıyı ve akışı düzenler.

Tesify ile fizyoterapi teziniz için örneklem bölümünü şimdi taslaklayın.

Sık Sorulan Sorular

Fizyoterapi tezinde örneklem büyüklüğü nasıl belirlenir?

Birincil sonuç ölçütü ve beklenen etki büyüklüğü belirlenip G*Power gibi bir programla istenen güç ve anlamlılık düzeyinde hesaplanır; ardından beklenen kayıp oranı payı eklenir.

Dahil etme ve dışlama ölçütleri kaç madde olmalı?

Sabit bir sayı yoktur; her ölçüt tek bir özelliği test etmeli ve toplamda genellikle 4-8 madde arasında, çalışmanın klinik sorusuna doğrudan bağlı kalınmalıdır.

Kontrol grubu her fizyoterapi tezinde gerekli mi?

Hayır, tanımlayıcı veya kesitsel tasarımlarda kontrol grubu gerekmeyebilir; kontrol grubu genellikle deneysel veya yarı deneysel müdahale çalışmalarında kullanılır.

Kayıp oranı (dropout) nasıl raporlanır?

Çalışmayı tamamlayamayan katılımcı sayısı ve mümkünse nedeni (ör. devamsızlık, yan etki, iletişim kaybı) katılımcı akış şemasında veya örneklem paragrafında belirtilir.

Ardışık örnekleme ile gönüllü örnekleme arasındaki fark nedir?

Ardışık örneklemede belirli bir zaman aralığında başvuran uygun tüm hastalar dahil edilmeye çalışılır; gönüllü örneklemede ise duyuru üzerine kendiliğinden başvuranlar alınır ve bu, seçilim yanlılığı riskini artırabilir.

Pediatrik fizyoterapi tezlerinde örneklem hangi ek onayı gerektirir?

Çocuk katılımcılarda ebeveyn/veli onamının yanı sıra, yaşa uygun olduğunda çocuğun kendi bilgilendirilmiş onayı (assent) da alınması beklenir.

Örneklem hedef popülasyonu tam temsil etmiyorsa ne yapılmalı?

Bu durum bir sınırlılık olarak açıkça yazılır; tek merkezli veya belirli bir klinik profile ait örneklemin dış geçerliliğinin sınırlı olduğu belirtilir.

Dahil etme ölçütü olarak yaş aralığı nasıl gerekçelendirilir?

Yaş aralığı, incelenen klinik durumun o yaş grubunda tipik görülme sıklığına veya önceki çalışmalarla karşılaştırılabilirliğe dayandırılarak gerekçelendirilir.

Örneklem büyüklüğü hesaplanmadan çalışma yürütülebilir mi?

Pilot çalışmalar dışında önerilmez; hesaplama yapılmadan yürütülen bir çalışmada bulunamayan bir etkinin gerçekten yok mu yoksa örneklem yetersiz mi olduğu ayırt edilemez.

Katılımcı akış şeması zorunlu mudur?

Ulusal bir zorunluluk yoktur, ancak özellikle deneysel tasarımlarda ve bazı dergilerde beklenir; en azından sayısal bir özetin (ulaşılan, dahil edilen, tamamlayan) yazılması önerilir.

Değerlendirici körlemesi her fizyoterapi tezinde mümkün müdür?

Hayır; tedaviyi uygulayan kişinin körlenmesi genellikle mümkün olmasa da, sonuç ölçümünü yapan değerlendiricinin grup ataması konusunda kör tutulması mümkün olduğunda tercih edilir ve yöntem bölümünde belirtilir.

Tabakalı örnekleme basit rastgele örneklemeden ne zaman daha uygundur?

Hedef popülasyon içindeki alt gruplar arasında sonucun farklı seyretmesi bekleniyorsa (ör. hastalık evresine göre), tabakalı örnekleme örneklemin bu alt grupları orantılı biçimde yansıtmasını sağladığı için tercih edilir.

Bilgilendirilmiş onam ne zaman alınmalı?

Genellikle ilk klinik değerlendirmeden önce, katılımcı çalışmanın amacını ve prosedürünü tam olarak anladıktan sonra alınır; onam alınmadan hiçbir veri toplama işlemi başlatılamaz.

Sosyal medya üzerinden toplanan örneklem güvenilir kabul edilir mi?

Kabul edilebilir, ancak bu tür örneklemler kendiliğinden başvuru (self-selection) yanlılığına daha açıktır; bu sınırlılığın yöntem ve tartışma bölümlerinde açıkça belirtilmesi beklenir.